دوو ساڵ دوای یەکەم کۆنگرە، پێشهات و گۆڕانکارییەکان لەناو حزب و یەکێتی قوتابیانی کوردستاندا، ڕێکخراوەکەی ناچار کرد لە ساڵی ١٩٥٥ دووەم کۆنگرەی خۆی ببەستێت.
دوای ئەوەی یەکێتی قوتابیانی کوردستان لە ساڵی ١٩٥٣ دامەزرا، یەکێتی گشتی قوتابیانی عراق هەوڵیدا ڕێگری لە قوتابیانی کورد بکات لە پەیوەستبوون بە یەکێتی قوتابیانی کوردستان لە ڕێگەی دروستکردنی ڕێکخراوی نوێ و پێشکەشکردنی ئیمتیازات پێیان. یەکێک لەو ڕێکخراوانە، یەکێتی گشتی قوتابیانی کوردی عراق بوو کە وەک لقێکی یەکێتی گشتی قوتابیانی عراق دامەزرا. وەک ئامرازێک بۆ یەکخستنی خەباتی قوتابیانی عراق لەژێر یەک ڕێکخراودا پێشکەش کرا. لە ٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٣، دامەزراندنی کۆمیتەی باڵای یەکێتی قوتابیانی کوردی عراق لە هەشتەمین ژمارەی ڕۆژنامەی *کفاح الطلبة* ڕاگەیەندرا. دواتر، لە ١ی ئازاری ١٩٥٤، یەکێتی گشتی قوتابیانی دیموکراتی کوردی عراق بانگەوازێکی بۆ سەرجەم قوتابیانی کورد دەرکرد تا لەناو ڕێکخراوەکەی خۆیان و چوارچێوەی یەکێتی گشتی قوتابیانی کوردی عراق یەکبگرن. ئەم هەنگاوانە، لەگەڵ چەندین هۆکاری ناوخۆیی تر، لەوانە دابەشبوونەکانی ناو حزب لە کاتی نەبوونی سەرۆک مستەفا بارزانی، بووە هۆی بەرزبوونەوەی گرژییەکانی نێوان یەکێتی قوتابیانی کوردستان و یەکێتی قوتابیانی عراق. ئەم بارودۆخە، لەگەڵ کێشە ناوخۆییەکانی تر، یەکێتی قوتابیانی کوردستانی ناچار کرد دووەم کۆنگرە ڕێکبخات.
بەڕێوەبردنی کۆنگرە
دوای ئامادەکارییەکی ورد، دووەم کۆنگرەی یەکێتی قوتابیانی کوردستان لە هاوینی ١٩٥٥ بە دروشمی "خەباتی قوتابیان بۆ مافەکانی گەلی کورد و قوتابیان" بۆ پشتیوانیکردن لە بزووتنەوەی نیشتمانی عراق و حزبە پێشکەوتنخوازەکان بەسترا. کۆنگرەکە بە نهێنی لە شاری به‌غدا بەڕێوەچوو، بە ئامادەبوونی نوێنەرانی سەرجەم ناوچەکانی کوردستان و شاری به‌غدا. دوای تاوتوێکردنی بارودۆخی ئێستا و ئەنجامدانی دەنگدان، جەلال تاڵەبانی وەک سکرتێری ڕێکخراوەکە هەڵبژێردرایەوە. کۆمیتەیەکی نوێ بۆ سکرتاریەت بەم شێوەیە هەڵبژێردرا:
١- مەحمود عەلی عوسمان
٣- حوسامەدین دەباغ
٤- عەدنان نەقشبەندی
٥- شاخەوان نامیق
٦- ئەحمەد نەقشبەندی٢.
سەبارەت بە سەرۆکایەتی یەکێتی قوتابیانی کوردستان لە دووەم کۆنگرەدا، هیچ زانیارییەکی پشتڕاستکراو لە سەرچاوە بەردەستەکاندا نییە. ئەگەری هەیە، بەپێی خەمڵاندن و لێکدانەوەکان، سیستەمی سەرۆکایەتی هەڵوەشابێتەوە.
دوای کۆنگرەکە، یەکێتی قوتابیانی کوردستان (KSU) بووژایەوە و هەوڵیدا پەیوەندی و چالاکییەکانی فراوان بکات. وێستگەیەکی گرنگ بۆ ڕێکخراوەکە بەشداریکردنی بوو لە فێستیڤاڵی جیهانی قوتابیان و لاوان لە وارشۆ.
لە ٣١ی تەمموز تا ١٤ی ئابی ١٩٥٥، پێنجەمین فێستیڤاڵی جیهانی قوتابیان و لاوان لە وارشۆی پۆڵەندا بەڕێوەچوو، بە بەشداری زیاتر لە ١٠٠ ڕێکخراوی نێودەوڵەتی قوتابیان و لاوان. یەکێتی قوتابیانی کوردستان، لەگەڵ یەکێتی قوتابیانی عراق، بانگهێشتنامەی فەرمییان بۆ بۆنەکە وەرگرت. دوای دووەم کۆنگرە، پەیوەندییەکانی یەکێتی قوتابیانی کوردستان لەگەڵ یەکێتی گشتی قوتابیانی عراق باشتر بوو، ئەمەش نەک تەنها ئاسانکاری بۆ بەشداریکردنی یەکێتی قوتابیانی کوردستان لە فێستیڤاڵەکەدا کرد، بەڵکو بەشداریشی کرد لە ئەندامێتی لە یەکێتی نێودەوڵەتی قوتابیان (I.U.S)٣.
یەکێتی قوتابیانی کوردستان شەش نوێنەری بۆ وارشۆ نارد، بە سەرۆکایەتی جەلال تاڵەبانی، کە هێمای سەرۆک مستەفا بارزانییان پێبوو. جگە لە بەشداریکردن لە چالاکییەکانی فێستیڤاڵەکە بە ناوی قوتابیانی کوردەوە، نوێنەران کۆبوونەوەیەکی گەورەیان لەگەڵ یەکێتی لاوانی دیموکراتی کوردستان ڕێکخست. ئەم کۆبوونەوەیە، کە نوێنەرانی وڵاتانی وەک یەکێتی سۆڤیەت، هیندستان، ئەڵمانیا، چین، فەرەنسا، بەریتانیا، ئەمریکا و چەندانی تری لەخۆگرتبوو، ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە بەرزکردنەوەی دەنگی قوتابیان و لاوانی کورد و هۆشیارکردنەوەی جیهانی سەبارەت بە دۆزی نەتەوەیی کورد.
لە هەمان فێستیڤاڵدا، یێرگی بلیکان، سەرۆکی یەکێتی نێودەوڵەتی قوتابیان، کۆبوونەوەیەکی لە نێوان نوێنەرانی یەکێتی قوتابیانی کوردستان و یەکێتی قوتابیانی عراق ڕێکخست بۆ چارەسەرکردنی جیاوازییەکانیان. دوای کۆبوونەوەکە، هەردوو ڕێکخراوەکە گەیشتنە ڕێککەوتن لەسەر چەند خاڵێکی سەرەکی و بڕیاریاندا کار بۆ باشترکردنی پەیوەندییەکانیان بکەن.
وەک لە وارشۆ ڕێککەوتن لەسەری، کۆنفرانسێکی هاوبەش لە سەرەتای ١٩٥٦ لە نێوان یەکێتی قوتابیانی کوردستان و یەکێتی گشتی قوتابیانی عراق بەسترا. کۆنفرانسەکە سەرنجی خستە سەر یەکخستنی کار و چالاکییەکانی هەردوو ڕێکخراوەکە و بووە هۆی دامەزراندنی کۆمیتەیەکی باڵای هاوبەش بۆ چاودێریکردن و هەماهەنگیکردنی هەوڵەکانیان. سێ ئەندامی سکرتاریەتی یەکێتی قوتابیانی کوردستان بۆ سکرتاریەتی یەکێتی گشتی قوتابیانی عراق دەستنیشانکران. بەڵام، تا ساڵی ١٩٥٧، پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو ڕێکخراوەکە جارێکی تر بەرەو خراپبوون چوو.
لە ١٠ی ئابی ١٩٥٦، کۆمەڵەی قوتابیان و ڕۆشنبیرانی کورد لە ئەڵمانیای ڕۆژئاوا دامەزرا بۆ پێشخستنی خەباتی قوتابیانی کورد. لە دووەم کۆنگرەدا، کە لە ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٨ لە لندن بەسترا، و سێیەم کۆنگرە لە ٤ی ئابی ١٩٥٨ لە مۆنخ، ئەڵمانیا، ناوی ڕێکخراوەکە گۆڕدرا بۆ کۆمەڵەی قوتابیانی کورد لە ئەوروپا. کۆمەڵەکە بە کردنەوەی لق لە زۆرێک لە وڵاتانی ئەوروپا فراوان بوو. هەرچەندە ڕێکخراوەکە هەڵوێستێکی بێلایەنی هەبوو، بەڵام زۆربەی ئەندامانی لایەنگری پارتی دیموكراتی كوردستان (KDP) بوون و پەیوەندییەکی بەهێزیان لەگەڵ یەکێتی قوتابیانی کوردستان (KSU) هەبوو. لە ساڵی ١٩٦٤، کۆمەڵەکە بوو بە ئەندامی یەکێتی قوتابیانی جیهان، ڕۆڵێکی گرنگی گێڕا لە بەرزکردنەوەی دەنگی کورد لە سەکۆ نێودەوڵەتییەکان و ناوەندە ڕۆشنبیرییەکاندا.
سەرچاوە:١. ئەرشیفی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.