Du sal piştî kongreya yekem, pêşketin û guhertinên di nava Partî û Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê de rêxistin han da ku kongreya xwe ya duyem di sala 1955an de kom bike.
Piştî ku Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê di sala 1953an de hat damezrandin, Yekîtiya Giştî ya Xwendekarên Îraqê hewl da ku rê li ber xwendekarên Kurd bigire ku tevlî YXK nebin, bi rêya avakirina rêxistinên nû û pêşkêşkirina xelatên teşwîqkar. Yek ji wan rêxistinan, Yekîtiya Giştî ya Xwendekarên Kurd ên Îraqê, wekî şaxek ji Yekîtiya Giştî ya Xwendekarên Îraqê hat avakirin. Ew wekî amûrek ji bo yekkirina têkoşîna xwendekarên Îraqî di bin yek rêxistinê de hat pêşkêşkirin. Di 8ê cotmeha 1953an de, damezrandina Komîsyona Bilind a Yekîtiya Xwendekarên Kurd ên Îraqê di hejmara heştem a rojnameya *Kafah al-Talaba* de hat ragihandin. Dûre, di 1ê adara 1954an de, Yekîtiya Giştî ya Xwendekarên Dêmokrat ên Kurd ên Îraqê bangek li hemû xwendekarên Kurd kir ku di nava rêxistina xwe de û di çarçoveya Yekîtiya Giştî ya Xwendekarên Kurd ên Îraqê de bibin yek. Van çalakiyan, ligel çend faktorên din ên navxweyî, di nav de dabeşbûnên di nava Partî de di dema nebûna Serok Mistefa Barzanî de, bûn sedema zêdebûna aloziyan di navbera Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê û Yekîtiya Xwendekarên Îraqê de. Ev barûdox, ligel pirsgirêkên din ên navxweyî, Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê han da ku kongreyek duyem saz bike.
Birêvebirina Kongreyê
Piştî amadekariyên berfireh, kongreya duyem a Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê di havîna 1955an de bi dirûşma, “Têkoşîna xwendekaran ji bo mafên gelê Kurd û xwendekaran,” ji bo piştgirîkirina Tevgera Neteweyî ya Îraqê û partiyên pêşverû kom bû. Kongre bi awayekî veşartî li Bexda hat lidarxistin, bi beşdariya nûnerên ji hemû herêmên Kurdistanê û Bexda. Piştî gotûbêjkirina barûdoxê niha û dengdanê, Celal Talebanî careke din wekî sekreterê rêxistinê hat hilbijartin. Komîsyona nû ya sekreteriyê bi vî awayî hat hilbijartin:
1- Mehmûd Elî Osman
3- Husameddîn Debax
4- Ednan Neqşbendî
5- Şaxewan Namîq
6- Ehmed Neqşbendî2.
Derbarê serokatiya Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê di kongreya duyem de, ti agahiyên piştrastkirî ji çavkaniyên heyî nînin. Dibe ku, li ser bingeha texmîn û şîroveyan, pergala serokatiyê hatibe betalkirin.
Piştî kongreyê, Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê (YXK) hat vejandin û hewl da peywendî û çalakiyên xwe berfireh bike. Pêngavek girîng ji bo rêxistinê beşdarbûna wê di Festîvala Cîhanî ya Xwendekar û Ciwanan a Varşovayê de bû.
Ji 31ê tîrmehê heta 14ê tebaxa 1955an, 5emîn Festîvala Cîhanî ya Xwendekar û Ciwanan li Varşovaya Polonyayê hat lidarxistin, bi beşdariya zêdetirî 100 rêxistinên xwendekar û ciwanan ên navneteweyî. Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê, ligel Yekîtiya Xwendekarên Îraqê, vexwendnameyeke fermî ji bo bûyerê wergirt. Piştî kongreya duyem, peywendiyên YXK ligel Yekîtiya Giştî ya Xwendekarên Îraqê baştir bûn, ku ev yek ne tenê beşdarbûna YXK di festîvalê de hêsan kir, lê di heman demê de beşdariya wê di Yekîtiya Xwendekarên Navneteweyî (I.U.S) de jî hêsan kir3.
Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê şeş nûner şandin Varşovayê, bi serokatiya Celal Talebanî, ku nîşana Serok Mistefa Barzanî pê re bû. Ji bilî beşdarbûna çalakiyên festîvalê li ser navê xwendekarên Kurd, nûneran civîneke mezin ligel Yekîtiya Ciwanên Dêmokrat ên Kurdistanê saz kirin. Ev civîn, ku nûnerên welatên wekî Yekîtiya Sovyetê, Hindistan, Almanya, Çîn, Fransa, Îngilistan, DYA û çendên din tê de bûn, roleke girîng di bilindkirina dengê xwendekar û ciwanên Kurd û hişyarkirina cîhanê li ser doza neteweyî ya Kurd lîst.
Di heman festîvalê de, Yergi Blikan, Serokê Yekîtiya Xwendekarên Navneteweyî, civîneke di navbera nûnerên Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê û Yekîtiya Xwendekarên Îraqê de saz kir da ku nakokiyên wan çareser bikin. Piştî civînê, her du rêxistin li ser çend xalên sereke gihîştin rêkeftinê û biryar dan ku ji bo baştirkirina peywendiyên xwe bixebitin.
Wekî ku li Varşovayê hat rêkeftin, di destpêka 1956an de konferanseke hevbeş di navbera Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê û Yekîtiya Giştî ya Xwendekarên Îraqê de hat komkirin. Konferansê bal kişand ser yekkirina kar û çalakiyên her du rêxistinan û bû sedema damezrandina komîsyoneke bilind a hevbeş ji bo çavdêrîkirin û hevrêzkirina hewldanên wan. Sê endamên Sekreteriya Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê ji bo Sekreteriya Yekîtiya Giştî ya Xwendekarên Îraqê hatin tayînkirin. Lêbelê, heta sala 1957an, peywendiyên di navbera her du rêxistinan de careke din dest bi xerabûnê kir.
Di 10ê tebaxa 1956an de, Komeleya Xwendekar û Çanda Kurd li Almanyaya Rojava hat damezrandin da ku têkoşîna xwendekarên Kurd pêş bixe. Di kongreya duyem de, ku di 2ê kanûna pêşîn a 1958an de li Londûn hat lidarxistin, û kongreya sêyem, di 4ê tebaxa 1958an de li Mûnîx a Almanyayê, navê rêxistinê bû Komeleya Xwendekarên Kurd li Ewropayê. Komeleyê bi vekirina şaxan li gelek welatên Ewropayê berfireh bû. Her çend rêxistinê helwesteke bêalî diparast, piraniya endamên wê alîgirên Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) bûn û peywendiyên wan ên xurt ligel Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê (YXK) hebûn. Di sala 1964an de, komele bû endama Yekîtiya Xwendekarên Cîhanê, û roleke sereke di bilindkirina dengê Kurd di forumên navneteweyî û navendên çandî de lîst.
Çavkanî:1. Arşîva Ensîklopediya PDK.