Ansîklopediya Partiya Demokrat a Kurdistanê
Loading
Qehremaniyên şoreşgerên Barzan li hember artêşa her du dewletên Îraq û Îngilîzan di navbera salên 1930 – 1932 de, mijarên wê qada şerê (Zêt) û serkeftina hêzên şoreşa Barzan û xistina balafireke şer a Brîtanî li herêma Şîrwan û koçberiya Barzaniyan ber bi sînorê Tirkiyê ve, ji girîngtirîn mijarên vê fîlma dokumentarî ne.
Şerê Dola Fazî wekî girîngtirîn şer di Şoreşa Barzan a yekem de tê hesibandin, ku di 3ê nîsana 1932an de di navbera hêzên Barzan û hêzên hikûmeta Îraqê de li aliyê Mêrgesorê qewimî. Bi têkçûna hêzên hikûmetê û serkeftina hêzên Barzan bi dawî bû.
Operasyona jenosîda Barzaniyan - Komelgeha Qûştepe ya bi zorê
Jenosîda Barzaniyan Komelgeha Herîr a bi zorê
Di vê rêze fîlmên dokumentarî de, bi kurtî behsa bûyerên piştî vegera Mistefa Barzanî di sala 1942an de ji bajarê Silêmaniyê bo herêma Barzan, û hewlên ji bo gihîştina bi rêkeftinekê ligel hikûmetê û destpêkirina Şoreşa Barzan a duyem tê kirin. Ji girîngtirîn mijarên vê beşê rêze fîlmên dokumentarî yên şoreşên Barzan: amadekarî û vegera Serok Mistefa Barzanî ji bajarê Silêmaniyê bo Rojhilatê Kurdistanê û piştre bo herêma Barzan. Hewlên Mistefa Barzanî ji bo gihîştina bi rêkeftinekê ligel hikûmetê. Serdana Mistefa Barzanî bo deverên cuda yên Kurdistanê û peywendîgirtin ligel rêxistinên siyasî li beşên din ên Kurdistanê. Amadekariyên hikûmetê ji bo dagîrkirina herêma Barzan. Destpêkirina şer û destgirtina li ser navendên polîsên hikûmetê. dorpêçkirina kampa Mêrgesorê. Şerê navdar ê Mezinê.
Jenosîda Barzaniyan dîtina gorên komî û vegerandina termên qurbaniyan
Hevpeyvîn ligel Kazim Şanderî beşa duyem Hevsengerê Barzan bo Yekîtiya Sovyetê
Di vê beşê de ji rêze dokumentariya şoreşên Barzan. Û bûyerên sala 1945an berî destpêkirina şer, û piştre amadekariyên her du aliyan ji bo rûbirûbûna hev piştî têkçûna danûstandinên di navbera şoreş û hikûmetê de û bandora dewleta Brîtanyayê li ser têkçûna danûstandinan tê şirovekirin.
Di vê beşê de ku ji rêze fîlmeke dokumentarî ya li ser wêrekî û qehremaniyên Barzan pêk tê, mijarên wê, bidawîbûna Şoreşa Barzan a yekem û koçberkirina fermandeyên şoreşê bo Tirkiyê, û vegera wan bo Îraqê û binpêkirina sozên desthilatên Îraqî li hember wan, û veguhastina wan bo bajarên başûr û navenda Îraqê û piştre bo bajarê Silêmaniyê, û di dawiyê de salên mayîna wan li bajarê Silêmaniyê û hewlên Serok Mistefa Barzanî ji bo ji nû ve rêkxistin û ber bi Rojhilatê Kurdistanê ve çûnê. Bi kurtî tê şirovekirin.
Di vê beşê de ji rêze dokumentariya şoreşên Barzan, mijarên peywendiyên siyasî yên şoreşê bi kurtî tê nîqaşkirin, û ji girîngtirîn mijarên wê: danûstandinên sala 1944an di navbera hikûmet û fermandariya şoreşê de, rêkeftina her du aliyan û avakirina komîsyona peywendiyan, bandor û çalakiyên Partî Hîwa, peywendiyên şoreşê ligel komeleya (Z.K) û nûnerên Yekîtiya Sovyetê li Rojhilat, avakirina Komîsyona Azadî û serdanên Serok Mistefa Barzanî fermandeyê şoreşê li herêmên Kurdî ji bo bidestxistina piştevanîya eşîran bo şoreşê.
Di vê beşê de ji rêze dokumentariya şoreşên Barzan bûyerên sala 1945an piştî têkçûna danûstandinan û destpêkirina şer û şikestina Şoreşa Barzan a duyem tê nîqaşkirin, û ji girîngtirîn mijarên vê beşê: şerê Badilyan, şerê Nehlê, şerê meydana Morîk, xiyaneta serokên eşîran û şerê Bêrs, şikestina şoreşê û vekişîna şoreşgeran ligel bi hezaran malbatên Barzanî bo axa Îranê û Rojhilatê Kurdistanê
Şerê Xwakurkê - Şoreşa Gulanê 1988
Kongreya 60-emîn a salvegera Şoreşa Eylûlê li Duhokê – 2021
Di 10ê Tebaxa sala 1983an de
Hevpeyvîn ligel Kazim Şanderî beşa sêyem hevsengerê Barzanî bo Yekîtiya Sovyetê
Jenosîda Barzaniyan a komelgeha Diyan a bi darê zorê
Hevpeyvîn ligel Kazim Şanderî beşa yekem hevsengerê Barzanî bo Yekîtiya Sovyetê
Hevpeyvîn ligel Kazim Şanderî beşa çarem û dawî hevsengerê Barzanî bo Yekîtiya Sovyetê
Di vê rêzefîlma dokumenterî de bûyerên piştî vegera Mistefa Barzanî di sala 1943an de ji Silêmaniyê bo herêma Barzan, hewldanên ji bo lihevkirinê bi hikûmetê re û destpêkirina Şoreşa Duyemîn a Barzan bi kurtî hatine behskirin. Ji mijarên herî girîng ên vê beşa rêzefîlmên dokumenterî yên şoreşên Barzan: Amadekarî û vegera Mistefa Barzanî ji Silêmaniyê bo Rojhilatê Kurdistanê û piştre herêma Barzan. Hewldanên Mistefa Barzanî ji bo lihevkirinê bi hikûmetê re. Serdana Mistefa Barzanî bo herêmên cuda yên Kurdistanê û peywendîkirin bi rêxistinên siyasî yên parçeyên din ên Kurdistanê. Amadekariyên hikûmetê ji bo êrîşkirina ser Barzan. Destpêkirina şer û girtina polîsxaneyên hikûmetê. Dorpêçkirina serbazgeha Mêrgesorê. Şerê navdar ê Meznê.
Kemîna Bêgova Cihê çalakiyê: Rêya giştî ya di navbera Bêgova - Bamernê Sala çalakiyê: 1986 Hêza beşdar: Komîteya navçeya Amêdiyê û hêzeke Partiya Komunîst a Îraqê Ziyanên artêşa dagirker: Dîlgirtina çar serbazan û têkbirina alaveke leşkerî Destkeft: Amûreke Rakal, 24 mexzen, 10 kalaşnîkof û arpeciyek
Destbiserdagirtina baregeha fewca Sutkê Sala çalakiyê: Meha gulanê ya 1987 Cihê çalakiyê: Gundê Keşîşê yê devera Berwarî Bala Hêza beşdar: Komîteya navçeya Amêdiyê Ziyanên dijmin: Destbiserdagirtina sê baregehên fewca dagirker û fewca 111 a caşan û rebayên derdora wê Destkeftên Hêzên Pêşmerge: Dîlgirtina 43 serbaz û caşan û hejmarek çekên curbecur û grîderek û zirêpoşek û Îvayeke leşkerî
Di dîroka 5-9-1988an de Pêşmergeyên qehreman karîn destaneke dîrokî li Xwakurkê tomar bikin Di vê destanê de dijmin her cure çekên giran û qedexekirî bi kar anî Hêzên beşdar di vê destanê de ev bûn: Hêzên lîqa 2, lîqa 3, lîqa 4, Hêza Barzan, Hêza Aware, Hêza Hemrîn, Bergiriya Gelêrî û hêzên Partiya Komunîst Di vê destanê de ziyaneke mezin gihîşt hêzên dijmin û 63 Pêşmerge birîndar bûn û 28ên din jî şehîd bûn
Destana lêdana firokexaneya serbazî ya Bamernê Dehver: Rêya giştî ya Dihok-Amêdiyê- Sala çalakiyê: 1987 Hêza beşdar: Navçeya Şêxan, hêzeke Partiya Komunîst a Îraqê, çendîn hêzên din li navçeyên Dihok û Şêxan û hêzeke berevaniya gelêrî Ziyanên artêşa dagirker: Destdanîna ser sêzdeh bingehên serbazî yên firokexaneya Bamernê, Baregeha fewca sînor û fewca 140 û kuştin û birîndarkirina 158 serbazan û zêdetirî 215 çekên curbicur û 20 hezar fîşekan
Di Şoreşa Gulanê di sala 1981ê de komek Pêşmergeyên Partiya Dêmokrata Kurdistanê kemînek danîn li cihekî ku jê re dibêjin Qubeyê Gelale li nêzîkî Çoman ku ew cih leşkerên artêşa Îraqê lê bûn û di encama vê êrîşê de çend destkeftiyên wan hebûn
Di vê beşa rêze-dîkûmentariyên şoreşên Barzan de, mijara peywendiyên siyasî yên şoreşê bi kurtî behsa wê hatiye kirin, ji mijarên herî girîng: danûstandinên sala 1944ê yên hikûmetê ligel serkirdatiya şoreşê, rêkeftinnameya her du aliyan û çêkirina lijneya peywendiyê, bandor û Çalakiyên Partiya Hîwa, peywendiya şoreşê bi Komeleya (J.K) û Nûnerê Sovyetê li Rojhilat, çêkirina lijneya azadî û gera Mistefa Barzanî serkirdê şoreşê bi navçeyên Kurdî de ji bo bidestxistina Piştevanî ya hozan ji bo şoreşê
Rêçûna dîrokî ya Barzanî yê nemir û hevalan li navçeya sêgoşeya sînorê Îraq û Îran û Tirkiyê Mam Kazim Şanedery behsa van bûyer û şeran dike ku di vê rêçûnê de rû da û herwiha behsa şehîd û birîndaran dike
Di dîroka 10ê tebaxa sala 1983an de çend komelgehên zorêmlê ku Barzanî tê de niştecî bûn hatin dorpêçkirin wekî Kampa Diyana û piştî bi komî, mêr û kurên Barzaniyan hatin desteserkirin û bo çolên başûrê Îraqê hatin şandin û li wir bêsermuşûn bûn.
Di vê beşê ya rêze-dokûmentariya şoreşên Barzan de, bûyerên serdema Ketin a Komara Kurdistanê, hewla Barzaniyan bo bergirîkirinê jê û Ketin a komarê, paşê hewla hikûmeta Îranê bo dûrxistina Barzaniyan an derperandina wan ji Îranê, behsa wan hatiye kirin. Di girîngtirîn babetên vê beşê de: Ketin a komarê û hevdîtina general Mistefa Barzanî û Pêşewa Qazî Mihemed, danûstandina Barzaniyan ligel hikûmeta Îranê derbarê çarenivîsa Barzaniyan, çûna general Mistefa Barzanî bo Tehranê, şerên hêza Barzan û artêşa Îranê di dema vekişîna wan bo Îraqê û vegera awareyên Barzanî bo Îraqê.
Di vê beşê ya rêze-dokûmentariya şoreşên Barzan de, bûyerên vegera malbat û şervanên Barzanî ji Rojhilatê Kurdistanê bo Başûrê Kurdistanê, gihandina malbatên Barzanî û paşê rêwîtiya dîrokî ya general Mistefa Barzanî bi zêdetir ji 500 şervanan ve bi sînorê sê Welat an bo xaka Yekîtiya Sovyetê û pevçûnên artêşa şoreşger a Barzan û artêşa Îranê bi dirêjahiya rêyê, behsa wan hatiye kirin.
Di vê beşê ya rêze-dokûmentariya şoreşên Barzan de, bûyerên derbaskirina çemê Arasê û gihîştina artêşa şoreşger a Barzan bo xaka Yekîtiya Sovyetê û destpêka jiyan û zehmetiyên awarebûna Barzaniyan di Yekîtiya Sovyetê de behsa wan hatiye kirin. Di girîngtirîn bûyerên vê beşê de: Niştecîkirina Barzaniyan li Azerbaycanê û perwerdekirina wan, Konferansa Bakûyê, têkçûna peywendiyan ligel Baqirov û veguhastina Barzaniyan bo Komara Ozbekistanê û di beşa sêyemîn de bûyerên jiyan û gûzerana Barzaniyan li Komara Ozbekistanê û jiyana tijî zehmet a Barzaniyan di serdema Stalîn de û paşê guhertina Barûdox a wan piştî mirina Stalîn û geşbûna Barzaniyan di Yekîtiya Sovyetê de û vegera wan bo Îraqê behsa wan hatiye kirin.
Di vê beşê ya rêze-dokûmentariya şoreşên Barzan de, bûyerên sala 1945an berî hilgirsa şer, hewlên serkirdatiya şoreşê bo rêgirtin li şer, paşê amadekariyên her du aliyan bo rûbirûbûna hevdu piştî têkçûna gotûbêjên di navbera şoreş û hikûmetê û bandora Brîtanyayê li ser têkçûna danûstandinan, behsa wan hatiye kirin.
Kazim Şanederî serpêhatiyên derbaskirina ava Arasê vedigêre.
Derketina Mela Mistefa Barzanî û hevalên wî ji Başûrê Kurdistanê bo Rojhilatê Kurdistanê û beşdariya wan di Komara Kurdistanê de.
Di vê beşê ya rêze-dokûmentariya şoreşên Barzan de, bûyerên hilgirsa şoreşa neteweyî ya Îlonê û êrîşa hemû aliyan a caş û artêşa hikûmetê bo ser Başûrê Kurdistanê û xwe-rêkxistina hêzên Pêşmerge yên şoreşê û serkeftinên sala 1962an û azadkirina piraniya navçeyên Badînan û Soran ji destê hikûmetê, behsa wan hatiye kirin. Di girîngtirîn babetên vê beşê de: Şerên sala 1962an, civîna Ewdalan û lêdana bîrên petrolê yên Eyn Zale. Kudetaya Beasiyan a sala 1963an û kuştina Ebdulkerîm Qasim.
Dîtina gorên bi komî û anîna rûfatên qurbaniyan ên Jenosîda Barzaniyan.
Vîdyoyeke sexte bo ceribandina panela rêveberiyê.
Di vê beşê ya rêze-dokûmentariya şoreşên Barzan de, Barûdox a Barzaniyan piştî awarebûna wan bo Rojhilatê Kurdistanê, ragihandina Komara Kurdistanê û çêkirina hêza çekdar a Barzan bo parastina Komara Kurdistanê behsa wan hatiye kirin. Di girîngtirîn babetên vê beşê de: Çêkirina hêza Barzan, êrîşa artêşa Îranê bo ser komarê, şerê Qerawa, şerê Mile Qerenî, belavbûna nexweşiya kujer a taûnê di nav Barzaniyan de û damezrandina Partiya Demokrat a Kurdistanê ya Îraqê.
Mam Kazim Şanederî hevalê Barzanî bo Yekîtiya Sovyetê ya berê behsa nesko ya komarê dike - piştî êrîşa hemû aliyan a Îran û Brîtanyayê bo ser Komara Kurdistanê li Mehabadê û bergiriyeke bêwêne ji aliyê artêşa komarê, general Mela Mistefa Barzanî ji ber ku hejmareke zêde ya jin û zarokan ligel wan bûn, neçar bû paşekişê bike û li wir rêwîtiya dîrokî dest pê dike.
Dîroka kongre û şoreşên Partiya Dêmokrata Kurdistanê
Di vê beşa rêzeya dokûmentariya şoreşên Barzan de, hatina ser desthilatê ya Partiya Beis, danûstandinên aştiyê ligel serkirdatiya şoreşê, dubare têkçûna peywendiyên şoreşê û hikûmetê û destpêkirina şer û serkeftinên hêza Pêşmergeyên şoreşê di sala 1963an de bi kurtî hatine behskirin. Ji mijarên herî girîng ên vê beşê: Kongreya neteweyî ya Koyê di sala 1963an de. Avakirina Heres Qewmî ji aliyê Beisiyan ve, şer û destanên serê Akrê, Pîrs, Barzan û Metîn.
Di vê beşa rêzeya dokûmentariya neberdiyên Barzan de, mijarên dawîhatina şoreşa yekem a Barzan û awarebûna serkirdên şoreşê bo welatê Tirkiyeyê, vegera wan bo Îraqê û bêsoziya desthilatdarên Îraqê li hember wan, veguhastina wan bo bajarên başûr û navenda Îraqê û piştre bajarê Silêmaniyê, di dawiyê de salên mayînê li bajarê Silêmaniyê û hewldanên serok Mistefa Barzanî bo xwe-rêkxistinê û xwe-rizgarkirinê bo Rojhilatê Kurdistanê bi kurtî hatine behskirin.
Ev beşa rêzeya dokûmentariya şoreşên Barzan, behsa bûyerên sala 1945an piştî şikestina danûstandinan û hilgirsandina şer û nesko ya şoreşa duyem a Barzan dike, ji mijarên herî girîng ên vê beşê: Şerê Badliyan, şerê Nehlê, şerê Meydan Morik, xiyaneta serok hozan û şerê Pêrs, nesko ya şoreşê û paşekişeya şoreşgeran bi hezaran malbatên Barzanî ve bo xaka Îranê û Rojhilatê Kurdistanê.
Di vê beşa rêzeya dokûmentariya şoreşên Barzan de, bûyerên vegera malbat û şervanên Barzanî ji Rojhilatê Kurdistanê bo Başûrê Kurdistanê, gihandina malbatên Barzanî û piştre rêkirina dîrokî ya jenerel Mistefa Barzanî bi zêdetir ji 500 şervanan ve bi sînorê sê welatan de bo xaka Yekîtiya Sovyetê û pevçûnên leşkerê şoreşgerê Barzan û artêşa Îranê bi dirêjahiya rêyê, hatine behskirin.
Di dîroka 12ê îlona 2021ê de konferansek bi boneya şêstemîn salvegera hilgirsandina şoreşa Îlonê li Duhokê hat sazkirin
Di dîroka 10ê tebaxa sala 1983an de çendîn komelgehên zorê ku Barzanî tê de niştecî bûn hatin dorpêçkirin wekî kampên Herîrê û li pey mêr û kurên Barzaniyan digeriyan û hinek hatin destbeserkirin û bo biyabanên başûrê Îraqê hatin şandin û li wir jî bêserûşûn bûn, ji ber ku berê nûçeyek hebû ku hêzên rejîma Beis êrîşî ser vê komelgehê jî dikin, hinek kes bi şens karîn xwe rizgar bikin
Di 10ê tebaxa sala 1983an de li kampa zorê ya Behrkê bi komî, mêr û kurên Barzaniyan bi destê hêzên rejîma Beis hatin girtin û piştre bêserûşûn bûn
Di vê beşa rêzeya dokûmentariya şoreşên Barzan de, barûdoxa Kurd di bin siya şoreşa 14ê tîrmehê û dewleta komarî de, hewldanên serkirdatiya Kurd û Ebdulkerîm Qasim bo çareserkirina pirsa Kurd li Îraqê û piştre têkçûna peywendiyan û serhildana nakokiyan di navbera her du aliyan de û hilgirsandina şoreşa neteweyî ya Îlonê hatine behskirin.
Neberdiyên şoreşgerên Barzan li hember hêza du welatên Îraq û Îngilîz di navbera salên 1930-1932an de, mijarên meydandariya Zêt û serkeftina hêza şoreşgerê Barzan û xistina xwarê ya firokeyeke şerker a brîtanî li navçeya Şêrwan û koçkirina Barzaniyan bo ser sînorê welatê Tirkiyeyê ji mijarên herî girîng ên vê dokûmentariyê ne.