Piştî Şerê Zawîteyê, ku ji 5ê heta 6ê 1961 hat kirin, ku tê de Pêşmerge bi gihandina ziyaneke mezin li artêşê û caşan serkeftineke berbiçav bi dest xistin, wan bi serkeftî kontrola gundê Sarsingê û Geliyê Zawîteyê girtin destê xwe. Di vê navberê de, Serok Barzanî, ku li gundê Alkêşke bû, agahî wergirtin ku hêzên artêşa Îraqê bi awayekî berfireh xwe amade dikin û xwe ji bo destpêkirina êrîşeke mezin a bi mebesta vekirina rêya Sarsingê û ji nû ve kontrolkirina herêmê amade dikin.
Amadekarî
Di 12ê 1961 de, hêzên hikûmetê, ku ji kompaniyeke zirxî, yekîneyeke peyade ji fujê 3an ê lîwaya 11an, fujeke topavêj, fujeke polîsan, fujê 3an ê lîwaya 1an a polîsan û 200 kirêgirtiyan pêk dihat, ji Dihokê ber bi Amediyê ve ketin rê. Kolonel Beşîr Îbrahîm fermandariya fujê 3an ê lîwaya 11an dikir. Barzanî rasterast çavdêriya eniya şer dikir û hêzên xwe bi awayekî stratejîk li çend pozîsyonên berevaniyê dabeş kirin, ji Merga Drez heta Lomanê û ji Kevlesne heta Bagera Jorîn. Amadekarî kemîn û taktîkên şerê gerîlayî dihewand, bi planeke leşkerî ya ku 200 Pêşmerge di bin fermandariya Mela Şinê Qurtas Bedarunî de li her du aliyên rêya ji Qentera heta serê Swaratûka bi cih kiribûn. Her wiha, 200 Pêşmergeyên din di bin fermandariya Heso Mîrxan Dolamarî de li her du aliyên rêya di navbera gora Gavanê û Mangeşê de hatin bicihkirin, bi vî awayî kontrola temam li ser van her du rêyên girîng hat parastin.
Piştî wergirtina îstîxbaratê derbarê hatina hêza mezin a hikûmetê, Barzanî ferman da Pêşmergeyan ku li zivirên Lomanê kemînekê deynin. Gava hêzên hikûmetê gihîştin, rasterast ketin kemîna Pêşmergeyan. Kesek rizgar nebû, ji ber ku hemû hatin kuştin, birîndarkirin an jî dîlgirtin, û hemû alavên wan ên leşkerî ji aliyê Pêşmergeyan ve hatin desteserkirin. Hêjayî gotinê ye ku hewa di vê rûbirûbûna dijwar de roleke girîng di berjewendiya Pêşmergeyan de lîst. Roj sar bû, bi mijeke stûr ku tevahiya herêmê girtibû. Di encamê de, balafirên şer nekarîn bi awayekî rast pozîsyonên Pêşmergeyan bombebaran bikin ji ber ku ji ber hewa û nêzîkbûna wan, nekarîn di navbera Pêşmerge û leşkerên hikûmetê de cudahiyê bikin. Lewma, balafiran bêfêde li ser herêmê firiyan.
Ziyanên dijmin û destkeftiyên Pêşmerge
Şer bû sedema ziyanên mezin ji bo hêzên hikûmetê, bi sedan leşkerên artêşa Îraqê, bi giranî polîs, hatin kuştin an dîlgirtin, û 76 kamyon hatin şewitandin. Pêşmergeyan destkeftiyên berbiçav bi dest xistin, di nav de desteserkirina hejmareke mezin a cebilxaneyên leşkerî û 1,500 çekên cuda ku ji qada şer hatibûn komkirin. Van destkeftiyan girîng bûn, ji ber ku gelek kurên eşîrên Badînan ên Nerwayî, Berwarî, Sindî, Doskî û Gulî nû beşdarî şoreşê bûbûn û bibûn Pêşmerge lê çekên wan tunebûn. Ev destkeftî piştrast kir ku piraniya wan çekdar bûn û ji bo şerên pêşerojê amade bûn.
Lê belê, Pêşmergeyan jî qurbanî dan, du şervan, Xidir Kerîm Xoşnav û Hesen Goran, hatin kuştin û 18 kesên din birîndar bûn. Hêjayî gotinê ye ku beşdarekî bûyerê bal kişand ser xemgînî û dilgiraniya kûr a Barzanî li ser jiyana ku di nav hêzên hikûmetê de ji dest çûye. Tê gotin ku Barzanî diyar kiriye ku leşker û polîs mexdûr û kurên welat in, neçar mane ku li gorî fermanên hikûmetê şer bikin. Wî daxwaz ji Pêşmergeyan kir ku wan bêhemdî nekujin, şîret kir ku dema gengaz be wan birîndar bikin. Li gorî vê hestê, Barzanî ferman da Fermandey Nebî Sar-Asan, ku hêzên wî rêya revînê girtibûn, ku bihêle leşkerên mayî yên hikûmetê vekişin û xwe ji mirina teqez rizgar bikin.
Dengvedana serkeftina vî şerî
Serkeftina hêzên Pêşmerge di Şerê Lomanê de xalek werçerxanê ya girîng di şoreşê de nîşan da, û ew xiste qonaxeke nû. Vê serkeftinê baweriya bi xwe anî û wêrekiya Pêşmergeyan ji bo rûbirûbûna hêzên mezin û baş-çekdar li seranserê Kurdistanê, di nav de herêmên Soranê, zêde kir. Her wiha yekem car bû ku artêşa hikûmetê di warê jiyan û alavan de rastî ziyanên wiha mezin hat. Wekî din, serkeftinê astengiya xiyanetê şikand, caş eşkere kirin û ew xistin nav çembereke kûrtir a şermê de, di heman demê de xiyaneta wan li hember gelê Kurd ronî kir. Ev serkeftin bersiveke xurt bû ji bo daxuyanî û konfransa çapemeniyê ya Ebdulkerîm Qasim di 23ê 1961 de, ku tê de wî hem destpêk û hem jî dawiya serhildana Kurdî ragihandibû.
Aliyekî din ê girîng ê vî şerî têkbirina temam a lîwayeke mobîl bû, wekî ku berê hat behskirin. Leşkerên ku di şer de hatin kuştin, birîndarkirin an dîlgirtin ji bajar û herêmên cuda yên Îraqê bûn. Yên ku hatin berdan an birîndar vegeriyan, nûçeyên Şoreşa Kurdistanê li seranserê Îraqê belav kirin, bandora serkeftinê di nav hevalbend û dijminan de zêde kir. Vê yekê nîşan da ku şoreş xwedî îdealên durust û hêja ye. Her wiha, 330 dîl piştî şer hatin berdan û şandin gundê Kundaka Binê berî ku bên şandin Dihokê, di heman demê de birîndar piştî dermankirinê hatin berdan.
Piştî şer, hikûmet neçar ma ku daxwaza danûstandinan bi Mela Mistefa Barzanî bike. Lê belê, mebesta wan ne durust bû, ji ber ku wan plan kiribû ku di dema civîna di navbera Barzanî û fermandeyê lîwaya 5an, Kolonelê Erkan Hesen Ebûd de, cihê danûstandinê bombebaran bikin da ku wan teror bikin. Barzanî, bi nîşandana şehrezayiyeke awarte, bi fermandeyên Pêşmerge re şêwirî û cihê civînê guhert, bi vî awayî komploya hikûmetê eşkere kir û ew ji bo her du aliyan derxist holê.
Çavkanî:1- Ebdulfetah Elî yê Botanî, Herêma Badînan 1925 – 1970, c. 2, Çapxaneya Zanîngeha Selahedîn, Hewlêr, 2017.
2- Seîd Hemû, Bîranînên Fermandarê Lîwaya Peyade, Bexda, 1977.
3- Wesfî Hesen Redînî, Dastana Lûmana – Kevlesnê, Çapxaneya Xanî, Dihok.
4- Hawkar Kerîm Heme Şerîf, Şoreşa Îlonê, Çapxaneya Zanîngeha Selahedîn, Hewlêr, 2012.
5- Hacî Mîrxan Dolemerî, Geran bi Dû Dadperweriyê de: Dîwekî Dîtir ê Dîroka Şoreşê li Kurdistanê 1943 – 1991, Bergê Yekem, bê cihê çapê, Kurdistan, 2021.
6- Receb Cemîl Hebîb, Amêdî (El-Emadiye) 1921 – 1975, Çapxaneya Hewar, Dihok, 2012.
7- Şewket Mela Îsmaîl Hesen, Rojane di Dîroka Şoreşa Îlonê de, Çapa Duyem, Nivîsgeha Tefsîr, Hewlêr, 2006.