Di Hezîrana 1963an de, hikûmeta Iraqê hewlên xwe ji bo bidawîkirina şoreşa Kurdî zêde kir bi destpêkirina êrîşên xwe li ser deverên şoreşê li seranserê Kurdistanê, piştî ku Artêşa Iraqê û sîxuran (caş) eniya Akrê û çiyayê Bêrsê girtin. Fermandeyê Hêzên Pêşmerge (Mela Şînî) û pênc Pêşmerge di encama topbarana giran û êrîşan de Şehîd bûne, ku ev yek bandoreke neyînî li ser moralê Pêşmerge kir. Hêzên Pêşmerge van cihên xwe vala kirin û ber bi Bêlê û Rêzanê ve vekişiyan da ku xetekeke din a berevaniyê ava bikin da ku rê li ber Artêşa Iraqê bigirin ku nekeve Barzan, tişta ku li ser gihîştin û wêrankirinê dizivirî.

Di 31ê Tîrmeha 1963an de, Firqeya yekem a Artêşa Iraqê, ku ji lîwayên yekem û çarem pêk dihat, bi beşdariya 7000 sîxuran (caş) ji Zêbarî, Surchî, Koran, Herkî, Şerfanî, Êzidî, Koçer û Berwarî beşdar bûn. Wan ji quntarên çiyayê Bêrsê ber bi Bêlê ve meşiyan, Zêyê Mezin derbas kirin, Bêlê û derdora wê dagîr kirin û li her du aliyên çem bi cih bûn. Di wê demê de Baregehê Barzanî li newala Dalaşê li rojhilatê gundê Siftê bû, ku Artêşa Iraqê bi çend balafirên şer baregeh topbaran kir da ku dorpêç bike û rêberê şoreşê Mistefa Barzanî û Mesûd Barzanî yê ku pê re bû, bigire. Û 15 ji parêzvanên wî yên Pêşmerge. Lê wan karîbûn li hember wan bisekinin û berevaniyê li xwe bikin û ji êrîşa artêşê û sîxuran (caş) rizgar bibin.

Di vê kêliyê de, peyamek ji Artêşa Iraqê gihîşt fermandariya şoreşê ku Artêşa Iraqê plan dike di 4ê Tebaxê de êrîşî Barzan bike. Barzanî ferman da ku xetekeke berevaniyê li Milî Sarîcî di navbera Bêlê û Barzan de were avakirin da ku rê li ber Artêşa Iraqê were girtin ku nekeve Barzan û wêran neke, û hikûmet armancên xwe pêk neyne. Ji ber ku Barzanî bi xwe li wir bû û rasterast çavdêriya şer dikir. Wî fermandeyê Pêşmerge Huseyîn Mîrkesorî erkdar kir ku berpirsiyarê xeta berevaniyê be, bi şertê ku cihên xwe li Milî Sarîcî biparêzin û rê li ber pêşveçûna artêşê bigirin ku negihîjin Barzan.

Huseyîn Mîrkesorî komên Pêşmerge erkdar kirin û ew li cihên xwe dabeş kirin, li benda seeta sifir bûn û berî destpêkirina êrîşê hikûmetê cihên Pêşmerge bi top û balafiran rojek û şevekê topbaran kir, paşê di sibehê 4ê Tebaxa 1963an de bi hemû cureyên çekên giran û sivik êrîşî cihên Pêşmerge kirin. Hêzên Pêşmerge bi çekên sivik ên di destê wan de, di nav de çeka reşeşîr û hejmarek ji Brnoya Brîtanî, rûbirûyî wan bûn.

Piştî 10 saetan ji şer, Hêzên Pêşmerge karîbûn artêş û sîxuran têk bibin û ziyanên mezin gihandin wan ku bi dehan kuştî û birîndar tê texmînkirin. Wan termên 40 kuştiyan li qada şer hiştin, lê di nava Hêzên Pêşmerge de Huseyîn Mîrkesorî fermandeyê Pêşmerge û sê Pêşmerge Şehîd bûne û yekî din birîndar bû.

Piştî du rojan di 6ê Tebaxê de, hêzên hikûmetê ber bi rojhilat ve çûn da ku Rêzanê dagîr bikin, baskekî din ê xeta berevaniyê bi fermandariya Uzêr Dolmerî, Omer Axa Dolmerî û Halî Dolmerî, yên ku bi nêzîkî 200 Pêşmerge re bûn. Piştî topbarana giran li derdora pira Rêzanê, artêş û hêzên artêşê dest bi pêşveçûnê ber bi pirê kirin. Pêşmerge li cihên xwe veşartî man heta ku leşker û sîxur gihîştin pirê û hinek ji wan derbas bûn, paşê Pêşmerge dest bi êrîşê kirin. Leşker û sîxur tevlihev bûn û rêzên wan şikestin û êrîşa wan têk çû û reviyan. Vê carê wan termên 36 kuştiyan li qada şer hiştin, 14 ji wan ketin Zêyê Mezin û avê ew birin. 

Hêzên Pêşmerge li vê eniya şer topeke hawanê bi mezinahiya (3) înç hebû û di destê wan de tenê 12 gule hebûn ku 6 ji wan li dijmin hatin avêtin û 6ên din hatin parastin. Lê bi bextê Pêşmerge, guleya yekem li komek sîxuran (caş) ket û hinek ji wan kuştin, û rewşeke xirab ji bo artêş û sîxuran çêkir.

Piştî têkçûna hêzên hikûmetê di vê êrîşê de, ew ji bo êrîşeke din li ser gundê Hostan li rojhilatê Barzan amade bûn. Hêzên Pêşmerge bi fermandariya Sako Kanîlangî, ku şûna Huseyîn Mîrkesorî girtibû, ligel berpirsiyarên din ên Pêşmerge, xetekeke berevaniyê ava kirin. Wan soz dan ku rê li ber artêşa hikûmetê bigirin ku planên xwe pêk neyne, û di destpêkê de Artêşa Iraqê, wek her carê, bi topbarana giran û êrîşên hewayî dest pê kir. Paşê di sibehê 8ê Tebaxa 1963an de, êrîşeke berfireh dest pê kirin, lê Hêzên Pêşmerge careke din li hember êrîşa Artêşa Iraqê sekinîn û êrîş zû têk birin û xewnên wan têk birin da ku ji qada şer bi dehan kuştî û birîndaran ve birevin. Hêzên Pêşmerge tenê Şehîd bûne yek û du birîndar hebûn.

Piştî vê êrîşê di 10ê Tebaxê û rojên piştî wê de, Artêşa Iraqê û sîxuran (caş) du êrîş li ser bilindahiyên li pişt gundê Estê kirin da ku gundê Rêzanê kontrol bikin. Lê di her du êrîşan de têk çûn, û bi tundî rastî têkçûn, kuştin û birîndarbûnê hatin, ji bilî girtina 4 leşkeran. Hêjayî gotinê ye ku Barzanî rêberê şoreşa Kurdistanê her tim çavdêriya şer di vê melbendê de dikir. Hikûmeta Iraqê şer û êrîş berdewam kir da ku tola hemû têkçûnên dawî yên ku rastî wan hatibû hilde. Tiştek ji wan re nema ji bilî topbarana Barzan û gundên cîran bi berdewamî heta wêrankirina wan. 

Piştî têkçûn û ziyanên giran li ser her du eniyên şerê Barzan û Şêrwanê ku Artêşa Iraqê rastî wan hat, rewşa Artêşa Iraqê gelek xirab bû, lewma Muqedem Îbrahîm Feysel Ensarî fermandeyê firqeya duyem li sînorê Jamê û Şêrwanê ji serokê erkkan (Tahir Yehya) re ragihand û çareseriya aştiyane pêşniyar kir. Serokê erkkan got ku ew li dijî wê nîne û di têkiliyê de ji Şêx Ehmed Barzanî, şêxê Barzan re ragihand. Di 22ê Îlona 1963an de, Ensarî bi rêya Seîd Esed Şîtnî peyamek ji Şêx Ehmed re şand, jê xwest ku şandeyekê ji bo wî û parêzgarê Hewlêrê bişîne da ku danûstandin û lihevkirinê bikin. Piştî şêwirîna bi rêberê şoreşê Mistefa Barzanî re, Şêx Ehmed biryar da ku bi peyamekê bersiva Ensarî bide.

Di encama danûstandinên ku di navbera Şêx Ehmed û hikûmeta Iraqê de hatin kirin, ku banga bêçekkirina Barzaniyan dikir, Şêx Ehmed bang li hikûmetê kir ku artêş û sîxuran (caş) vekişîne. Di encama lihevkirina di navbera wan de, Barzanî di 10ê Cotmeha 1963an de li ser daxwaza Şêx Ehmed Barzan bicîh hişt û gihîşt Soran û Balkayetî. Êrîşa leşkerî ya hikûmetê li ser herêma Barzan hat berzkirinê û aştiyê li herêmê serwer bû.

Çavkanî:

  • Hojîn Mesûd Sernî: Şoreşa Îlonê li devera Behdînan 1061- 1975, çapa yekem, 2018.

  • Hacî Mîrxan Dolmerî: Geryan bi dû dadperweriyê da, berga yekem, çapa duyem, çapxaneya Esra, Tehran, 2021.

  • Mesûd Barzanî: Barzanî û bizava rizgarîxwazî ya Kurd, berga sêyem, beşa yekem, şoreşa Îlonê 1961-1975, ç: yekem 2004.

  • Welî Zubêr Hostan: Çend rûdaw û beserhatên di şoreş û raperînên Barzan de, ç: yekem, çapxaneya Rojhilat, Hewlêr, 2017.

  • Karwan Cewher Mihemed: Îdrîs Barzanî 1944- 1987 jiyan û rola siyasî û serbazî di bizava rizgarîxwazî ya Kurd de, çapxaneya Hêvî, Hewlêr, 2019.

  • Xazî Adil Gerdî: Pêşmergeyek di xizmeta rêbaza Barzanî da Hecî Bîroxî, berga yekem çapa duyem, Tirkiye, 2021.

  • Haşim Şêrwanî: Devera Barzan, cografya- dîrok- keltûr, çapa yekem çapxaneya wezareta rewşenbîrî, Hewlêr, 2008.