Îraqê di sala 2003 de guhertinên mezin ên siyasî dîtin, piştî dagîrkeriya welatên hevalbend, rejîma dîktatorî li Îraqê hilweşiya û desthilata demokratîk a federal ku gelê Îraqê bi dehan salan ji bo wê têdikoşiya, cihê wê girt.
Herêma Kurdistanê û gelê Kurd bi taybetî roleke mezin di van guhertinên ku Îraqê dîtin de hebû, û mafê wê hebû ku bibe sûdmenda yekem a van guhertinan, bi rêya bicîhkirina hemû mafên xwe yên neteweyî di destûra nû ya Îraqê de, bi hewldanên serkirdayetiya siyasî ya Kurd û Partiya Dêmokrata Kurdistanê ku ev maf in ên ku di destûra nû ya Îraqê de hatine nivîsandin. Herêma Kurdistanê ji herêmeke girtî û dorpêçkirî veguherî herêmeke federal a demokratîk ku li ser cîhanê vekirî ye, û piştre bû penageheke ewle ji bo hemû demokratan, ne tenê li Îraqê, belkî li tevahiya herêmê.
Guhertinên bilez piştî azadkirina Îraqê hemû partî û rêxistinên siyasî û girseyî teşwîq kirin ku bergê nû bigirin û bi lez bi guhertinan re tevbigerin, di nav de Partiya Dêmokrata Kurdistanê û rêxistinên wê yên girseyî. Rasterast piştî serxwebûna Îraqê, ango piştî bihara sala 2003ê, Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê lez da avakirina bingeh û baregehan li piraniya bajarên Îraqê, bi taybetî li Bexda û deverên sînor ên madeya 140 û amadekarî ji bo lidarxistina kongreyeke nû. Piştî civîna Komîsyona cîbicîkar a Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê biryar hat dayîn ku Kongreya Yanzdehêm a rêxistinê di zûtirîn dem de were lidarxistin û ji bo vê armancê Komîsyona amadekar hat avakirin, û piştî temamkirina amadekariyan û hatina mendûbên kongreyê, biryar hat dayîn ku kongre cara yekem li bajarê Duhokê were lidarxistin(1) .
Rêveberiya kongreyê:
Kongreyê karên xwe di heyama navbera 30ê Tîrmehê heta 4ê Tebaxa 2004ê de, li hola Koleja Çandinî ya Zanîngeha Duhokê, û bi amadebûna 386 nûnerên hemû rêxistinan, di bin dirûşma (Zanist, Azadî, Pêşketin)(2) de dest pê kir. Kongre bi amadebûna Elî Sincarî wek nûnerê Barzanî dest pê kir, û Rêbwar Yelda berpirsiyarê Ofîsa Navendî ya Rêxistinên Pîşeyî yên Partiya Dêmokrata Kurdistanê û di kongreyê de cara yekem nûnerên Bexda û Xaneqînê amade bûn(3) .
Di roja yekem a kongreyê de çend komîsyon hatin avakirin, piştre hilbijartina desteya nû ya Komîsyona cîbicîkar bi rêya dengdanê û bi vî awayî hat kirin:
1- Serhenk Zahir
2- Hoşmend Rifat
3- Sidqî Mehmûd
4- Zêrevan Husên
5- Dilşad Şaban
6 - Enes Eyûb
7- Meaz Ebdullah
8- Muşîr Mihemed
9- Karzan Sedredîn
10- Emad Elî
11- Rehêl Hesen Sebrî
12- Heymen Bacelan
13- Cefer....
14- Tahir Mihemed Ehmed
15- Serwe Salih Mistefa
16- Kawe Resûl Mihemed (4)
Piştî hilbijartina endamên Komîsyona cîbicîkar û amadekirina raporên komîsyonan û pesendkirina wan, hilbijartin ji bo diyarkirina sekreter û endamên sekreteriyê di 1ê Tebaxê de dest pê kir, ku sekreteriya nû bi vî awayî hat hilbijartin:
1- Berfan Hemdî- sekreter
2- Lawend Osman- endamê ofîsa sekreteriyê
3- Kurdo Ehsan- endamê ofîsa sekreteriyê
4- Aryen Selahadîn Esed- endamê ofîsa sekreteriyê
5- Rênas Jano Mihemed yê bi Rênas Bamernî tê naskirin- endamê ofîsa sekreteriyê
6- Nafser Nûrî- endamê ofîsa sekreteriyê
7- Fexredîn Mehdî Cercîs- endamê ofîsa sekreteriyê
8- Şêrwan Hîtû- endamê ofîsa sekreteriyê
9- Awat Karox- endamê ofîsa sekreteriyê
10- Hêmin Reşîd Zêdan- bi navê Hêmin Bajêlan tê naskirin, endamê ofîsa sekreteriyê
11- Merdan Xidir- endamê ofîsa sekreteriyê
12- Xهمڵان محهمهد ساڵح- ئهندامی مهكتهبی سكرتاریهت
13- Senger Kanbî Heme Salih- bi navê Senger Kanbî Gewre tê naskirin, endamê ofîsa sekreteriyê
14- Yasîn Salih- endamê yedek ê ofîsa sekreteriyê (4).
Pêkhateya Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê ji 16 şaxan pêk tê: Hewlêr, Zanîngeha Selahedîn, Zanîngeha Soran, Zanîngeha Duhokê, Mûsil, şaxa Akrê, Zaxo, Zanîngeha Kerkûkê, Germiyan, Silêmanî, Zanîngeha Silêmaniyê, Helebce, Raperîn, Soran, Kerkûk û şaxa Bexda(6).
Çavkanî û jêrenot
1- Erfan Ezîz Ezîz, Kongre û Konferansên Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê, çapa yekem, (Hewlêr-Çapxaneya Rojhilat-2012), r 174.
2- Rageyandina dawî ya kongreya yazdehemîn (Y.X.K), Rojnameya Rêwanîn, Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê, hejmar 11, Hewlêr, 11ê Tîrmeha 2004z, r 2.
3- Mûsa Ehmed, bi beşdariya 370 nûneran îro kongreya yazdehemîn a Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê dest pê dike, Rojnameya Xebat, organa Partiya Demokrat a Kurdistanê, hejmar 1517, Hewlêr, duşem, 2ê Tebaxa 2004z, r 3.
4- Erfan Ezîz Ezîz, çavkaniya berê, r 176.
5- Sîrwan Osman, Dîrokekî geş û karwanekî nebirayî, (Hewlêr- Çapxaneya Wezareta Rewşenbîrî- 2014), r 50.
6- Erfan Ezîz Ezîz, çavkaniya berê, r r 176،178.