Her tim baweriyek di nava xelkê de heye ku mirin an têkbirin an jî sûîqesta rêberek dibe ku dawiya şoreşekê an dozeke neteweyî be, lê ne her tim wisa ye. Dijminên gelê Kurd ji zû ve gihîştin wê baweriyê ku Serok Mistefa Barzanî biryarder û navenda giran a tevgera rizgarîxwaza gelê Kurd e, lewma çend caran hewl dan wî sûîqest bikin. Pêngava yekem a ji bo jinavbirina wî bi girtin û dûrxistina wî dest pê dike, di dema ku ew sê salî bû. Dewleta Osmanî ji ber şoreşa Şêx Ebdulselam Barzanî ew bi malbata wî re di girtîgeha Mûsilê de girtin, û piştî wê biryara dûrxistina wî bo bajarê Silêmaniyê hat dayîn, piştî wê Barzanî digihîje temenekî ku şiyana wî ya hilgirtina çekê heye, û di şeran de pişta xwe pê girêdan û navê wî gav bi gav li cem her Kurdekî hat naskirin.

Yekem/ Hewldana sûîqesta Mela Mistefa Barzanî di sala 1936an de.

Piştî tepeserkirina Şoreşa Barzan a yekem û radestkirina Şêx Ehmed Barzanî û Mela Mistefa Barzanî ji aliyê Tirkan ve ji hikûmeta keyaniya Îraqê re û girtina wan bi malbatên wan re li bajarê Mûsilê, herwiha piştî derketina şoreşa Xoşewî ji aliyê Xoşewî Odîş ve, hikûmeta keyanî û bi taybetî Hisamedîn Cuma ku wê demê rêveberê polîsan bû û di heman demê de karên parêzgarê berê Omer Nezmî birêve dibir. Wî bawer dikir ku Mela Mistefa Barzanî teşwîqê tevgera Xoşewî dike û ew îlhama xwe jê digirin, lewma di sala 1936an de hewla jehrîkirina Mela Mistefa Barzanî hat dayîn û jehr xistin nav qehweya wî, piştî wê Mela Mistefa Barzanî du hefteyan di komayê de ma û bi awayekî ecêb ji mirinê rizgar bû. Ji bo rizgarkirina jiyana Mela Mistefa Barzanî kesên bi navên Şêx Ecîl Yawer û malbata Keşmûle û Eawîn xwedî rol bûn. Nûçeyên ku di nav wan de belav bûn ev bû ku bijîşkekî Fransî ku li Sûriyê dijî, roleke mezin di dermankirina Mela Mistefa de hebû.

 Duyem: Hewldana sûîqesta Mela Mistefa Barzanî 1961.

Piştî derketina Şoreşa Eylûlê di 11ê Eylûla sala 1961ê de û serkeftina Pêşmerge di çend şeran de, hikûmeta Îraqê bi awayekî eşkere hewl dida nêzîk bibe û bi serkirdeyên siyasî yên Kurd re û bi taybetî bi General Mistefa Barzanî re danûstandinan bike, lê bi awayekî veşartî çend caran hewl dan Mela Mistefa Barzanî bikujin û sûîqest bikin. Herwiha çend caran ragihandin ku Mela Mistefa Barzanî miriye. Ebdulkerîm Qasim gelek ji xwe çû û hewl da desthilata xwe ya dîktatorî li Îraqê çespîne, wî dixwest Mela Mistefa Barzanî dest ji mafên gelê Kurdistanê berde û li bajarê Barzan bimîne. Ji bo vê armancê nameyek ji Şêx Ehmed Barzanî re şand û jê xwest ku Serok Mistefa Barzanî razî bike ku bi wan re bicive. Şêx Ehmed vê daxwazê red nekir û nûnerên xwe şandin cem Mela Mistefa Barzanî da ku wî razî bikin bi nûnerê Ebdulkerîm Qasim, Emîd Hesen Ebûd fermandeyê lîwaya pêncem re bicive.  Mesûd Barzanî Di beşa yekem a cildê sêyem ê pirtûka Barzanî û Tevgera Rizgarîxwaza Kurd de, bi vî awayî vedigêre:

 Di 17ê Kanûnê de, hikûmetê cihê danûstandinan nêzîkî Sersingê diyar kir, lê Barzanî neçû wî cihî û nêzîkî gundê Bamernê ma, piştî wê çend peyamnêr şandin cihê civînê da ku li benda hatina Hesen Ebûd bimînin û wî bînin wî cihê ku Mela Mistefa Barzanî ji bo civînê hilbijartibû. Raman û biryara wî rast bû, ji ber ku Qasim dixwest Barzanî û nûnerê wî Hesen di cihê hevdîtina wan de ji holê rake. Dema Hesen cih hişt û bi nûnerên Barzanî re ber bi hevdîtina Barzanî ve çû, cihê civînê bi tundî û bi awayekî hûr ji aliyê çar balafiran ve hat bombebarankirin. Hesen Ebûd ev bombebaran ji dûr ve bi çavên xwe dît û gelek şerm kir, ev helwest ji bo wî zehmet bû. Li gorî ku di vê çîrokê de diyar dibe, ezmûn û bîra rehmetî Barzanî komploya dijminan pûç kir û armanca wan pêk nehat û hewldana sûîqesta wan têk çû. Mistefa Barzanî ji Ebûd re got: Ez ji Qasim naxwazim tiştekî bide min. Bila mafên gelê Kurd bide û ez ê Îraqê biterikînim û biçim.

 Sêyem: Hewldana sûîqesta Mela Mistefa Barzanî di sala 1971ê de

Tevî ku Şoreşa Eylûlê hinek ji armancên xwe pêk anî, û ji bo cara yekem bi awayekî fermî serxwebûna Kurdistanê hat naskirin, dijminên Kurdistanê û Serok Barzanî berdewam bûn li ser hewldanên xwe yên ji bo sûîqestkirina wî.

 Di dîroka 15ê Eylûla sala 1971ê de, du zanayên olî ku yek ji wan navê wî Ebdulcebar Ezemî bû ku zanayekî olî yê Sunnî bû, ligel Ebdulhusên Dexîlî ku zanayekî olî yê Şîe bû, serdana Mela Mistefa Barzanî kirin û bi germî pêşwazî li wan kir. Her du zanayên olî axivîn ku sedema serdana wan xirabûna rewşa di navbera şoreşê û rejîma Îraqê de û bandorên wê li ser raya giştî ye, herwiha dixwazin kampanyayekê di navbera zanayên olî û xelkê de bi giştî ragihînin da ku nakokiyan kêm bikin û aştiya heyî xurt bikin, ji bo vê yekê pêwîstiya wan bi raya Serok Mistefa Barzanî heye. Barzanî raya xwe ji wan re got û hewldana wan li cem wî qebûlkirî bû, piştgiriya wan heta vir karûbar bi awayekî asayî dimeşiyan, lê tişta ku ne asayî bû, şofêrê ku her du zana anîbûn di Dezgeha Hewalgiriya Îraqê de kar dikir, hatibû da ku tedbîrên ewlehiyê yên ji bo parastina Mela Mistefa Barzanî keşf bike û cihê erdnîgarî yê herêmê û nivîsgeha Barzanî bizanibe û bizanibe Barzanî li ku dimîne û li ku pêşwaziya mêvanên xwe dike. Di dîroka 29ê Eylûla sala 1971ê de, şandek serdana herêma Hacî Omeran kir, şande ji van kesan pêk dihat: Ebdulhusên Dexîlî, Şêx Ebdulcebar Ezemî, Şêx Ebdulwehab Ezemî, Şêx Îbrahîm Xanim Xezayî, Şêx Ehmed Hêtî, Şêx Baqir Muzefer, Şêx Xazî Deleymî, Şêx Nûr Yasîn û Şêx Ebdulcelîl Mûsewî.

Ew ji bo çareserkirina nakokiya di navbera şoreşê û hikûmeta Îraqê de hatibûn. Ev şande bi du otomobîlan hatibûn, yek ji otomobîlan ji cureya Pîk-ap Toyota bû û ya din Şêvrolet modela 1963 bû, Silêman Koxî û Hemîd Kamil Îsmaîl di otomobîlan de bûn û di heman demê de di Dezgeha Hewalgiriya Bexda de kar dikirin. Li kontrola Hacî Omeran destûra derbasbûna otomobîlan nehat dayîn, lê yek ji endamên şandeyê Ebdulcebar Ezemî bû, gef li pasewanan xwar ku dê li ser pasewanên kontrolê li cem Serok Mistefa Barzanî gilî bike, lewma destûra derbasbûnê dan wan. Dema şande gihîşt, ligel Serok Mistefa Barzanî Dr. Mehmûd û Mesûd Barzanî hebûn, paşê Barzanî ji hatina mêvanan hat agahdarkirin û navên mêvanan jê re gotin, lewma Barzanî biryar da piştî nimêja nîvro wan bibîne.

Mêvanan Qur'anek bi pirtûkek şerî re diyarî Serok Mistefa Barzanî kirin, wî ew ji wan wergirt û paşê spasiya wan kir. Piştî wê kesê ku çay hildigirt û li baregehê kar dikir (çayçiyê baregehê) Şêx Hadî, yê ku li hemberî Serok Mistefa Barzanî rûniştibû, hat. Ew kes rabû çay belav kir, Şêx Hadî bi awayekî veşartî tomarokek deng hildigirt ji bo ku dengê Mistefa Barzanî tomar bike û ji dengê lêdana qedehên çayê û girtina deng ji aliyê çayçî ve sûd wergirt û tiliya xwe danî ser tomarokê, lê li şûna ku tomar bike, tomarok teqiya, Şêx laşê wî perçe perçe bû, û ode bi dûmanê tije bû, Mesûd Barzanî beriya teqînê bi Serok Mistefa Barzanî re bû û dema dengê teqînê bihîst rasterast ber bi cihê teqînê ve çû, dibêje di destpêkê de min wisa fikirî ku mala bavê min teqiya ye, paşê min fêm kir ku bavê min di wê demê de çûye cem mêvanan, û li wir kiryara terorîstî pêk hat, di destpêkê de min guman kir ku bavê min hatiye terorkirin, lê yek ji parêzvanên wî ji min re ragihand ku Serok Mistefa Barzanî tenê bi perçeyekî birîndar bûye û saxlem e.

Mesûd Barzanî bûyerên piştî hewldana terorîstî wiha vedigêre: Di odeya pêşwaziyê de çar ji wan mêvanên ku amade bûn bi perçeyên bombeyê hatin kuştin, û yên ku li rast û çepê bavê min rûniştibûn, rastî birîndarbûnê hatin û yên ku karîn birevin derve reviyan derve, Barzanî ji odeyê derket û bang li Hêzên Pêşmerge kir ku kesekî ji wan nekujin, lê ajokar ji ber ku nekarîn bigihîjin otomobîlê û otomobîl wek otomobîla duyemîn bombekirî bû, çira pêşiyê bi rokêtê hatibû sazkirin da ku eger ajokar birevin bi wê her otomobîlekê ku li pey wan be lê bidin, ajokaran bombeyên destan davêtin, di saet 5:25 de bi kuştina planeran hewldan bi dawî bû. Di vê kiryara terorîstî de neh ji melayên amade û ajokar hatin kuştin, û du ji Hêzên Pêşmerge Şehîd bûne û çarên din birîndar bûn. Piştî ku xelk belav bûn otomobîla ji cureyê Toyota ya demjimêrkirî teqiya lê ti zirar çênebûn.

Bi boneya saxlemiya Barzanî û şahiya wan ji bo rizgariya General Mistefa Barzanî ji hewldana terorîstî, di destpêkê de serkirdayetiya dewleta Îraq û Partiya Be's peyamek şandin, paşê Serokkomar şand, Ebdulsetar Cewarî ku wê demê Wazîr bû hat cem Serok Barzanî û her du aliyan diyar kirin ku ew bi wê kiryara terorîstî nizanin û ji bo gihîştina rastiyê û diyarkirina kesên ku di vê kiryara terorîstî de destê wan heye, komîsyonek hevbeş hat avakirin lê bê encam bû. Li gorî agahiyên ku Dezgeha Hewalgiriya şoreşê bi dest xistibûn, rêjîm bi xwe bû ku plan ji bo operasyonê danîbû, dibe ku Nazim Gizar serokê Dezgeha Hewalgiriya wê demê rolek çalak di planê de hebû, lê biryar ji desthilatên ji wî bilindtir bû û ew tenê cîbicîkar bû. Mesûd Barzanî Di cildê sêyemîn, beşa duyemîn a pirtûka Barzanî û Tevgera Rizgariya Kurdî de dibêje: Mam Celal ji min re got dema ku ez di sala 1983an de ji bo danûstandinan li Bexda bûm, Sedam Huseyn mikur hat ku ew bi operasyona terorkirina Mela Mistefa Barzanî agahdar bûye û ji bo têkçûna operasyonê gelek xemgîn bûye.

Çaremîn: Hewldana terorkirinê ya sala 1972an

Piştî hewldana bêencam a Dezgeha Hewalgiriya Îraqî li baregeha Barzanî, ev dezgeh ders jê wernegirt û li ser hewldanên xwe yên terorîstî berdewam bû.

Di 15ê Tîrmeha sala 1972an de, kesek bi navê Îbrahîm Kabarî ku ji Sûriyê hatibû Îraqê bi wê armancê ku hikûmeta Sûriyê li pey wî ye, Kabarî gelek caran diçû serdana şaxa pêncemîn a Partiya Demokrat a Kurdistanê, û peywendî bi Dezgeha Hewalgiriya Îraqê re ava kir û wan erk dan wî, Nazim Gizar wê demê serokê Dezgeha Hewalgiriya bû, Kabarî erkdar kir ku nêzîkî baregeha Barzanî bibe û hewl bide Serok Mistefa Barzanî teror bike, û eger nekarî wî teror bike, divê teror bike Îdrîs Barzanî an Mesûd Barzanî kurê Fermandeyê Tevgera Rizgariya Kurdistanê, an terorkirina yek ji wan, Kabarî vê karî dipejirîne û ber bi herêmên azadkirî yên di bin desthilata şoreşê de diçe, û li wir daxwaza hevdîtina Mesûd Barzanî dike ji ber ku agahiyên wî yên gelek veşartî hene,  Mesûd Barzanî bi Kabarî re hevdîtin dike û wî ji daxwaza Dezgeha Hewalgiriya Îraqê agahdar dike, û Mesûd Barzanî jê re dibêje ku vî karî bernede û berdewam bike da ku bizanibin paşê çi jê dixwazin. Dezgeha Hewalgiriya Îraqê ji bo ku bawerî bi Kabarî bînin ku ew nêzîkî baregeha Barzanî ye, ji ber vê yekê jê dixwazin ku wêneyekî bi Serok Mistefa Barzanî re bigire û Îdrîs Barzanî û Mesûd Barzanî, ev daxwaz ji aliyê Mesûd Barzanî ve hat cîbicîkirin, piştî ku wêneyan girt, Nazim Gizar bawerî bi Kabarî tîne û bi destê wî çenteyekî tije teqemeniyên ji cureyê (TNT) dişîne herêmên azadkirî yên di bin desthilata şoreşê de, ji bo terorkirina Mistefa Barzanî, û eger nekarî, teqandina (TNT) li ser yek ji kurên wî. Çenteyê tije (TNT) radestî hewalgiriya şoreşê hat kirin û piştî wê nûçeya hewldana bêencam a terorkirina Barzanî di rojnameya Xebatê de hat belavkirin. Lê rêjîma Be's wek kiryarên terorîstî yên berê vê kiryara terorîstî înkar dikin, û diyar dikin ku ew bi wê nizanin, û Wezareta Navxwe înkar dike ku ti dezgehekî hikûmeta Îraqê peywendiya wî bi vê kiryara terorîstî re hebe, Sedam Huseyn komîsyonek ji bo şopandin û eşkerekirina rastiyê ava kir, û komîsyon ji Ebdulxaliq Samerayî nûnerê Partiya Be's, û Mekrem Talebanî nûnerê Partiya Komunîst, Mihemed Mehmûd Ebdulrehman nûnerê Partiya Demokrat a Kurdistanê û Ezîz Şerîf û Dar Tewfîq û Îhsan Şêrzad pêk hatibû. Komîsyon çû herêma Nawperdan û li delîlan nihêrîn û bi Îbrahîm Kabarî re hevdîtin kirin û wî li her tiştî mikur hat, û navên wan Efserên ku di vê planê de beşdar bûne eşkere kir, di nav wan de Efser Basîl El-E'recî, Ebdulxaliq Samerayî ji Îbrahîm Kabarî pirsî derbarê wesf û şiklê vî Efserî û derket ku gotinên wî rast in, ji ber ku wî ew nas dikir, Samerayî soz da wî ku encamên lêkolînê yên komîsyonê bide serkirdayetiyên ji xwe bilindtir, lê Partiya Be's ti gav neavêtin derbarê vê bûyerê, heta piştî ku Nazim Gizar di 20ê Hezîrana sala 1973an de derbeyek kir ji bo xilasbûna ji Serokkomar Ehmed Hesen Bekir û dest danîn ser desthilata Îraqê, rêjîma Be'sî li hewldana terorîstî ya 29ê Eylûla sala 1971ê û hewldana terorîstî ya 15ê Tîrmeha sala 1972an mikur hat ku yê ku ew kirine Nazim Gizar bû bi piştgiriya destên derve, ji bilî van hewldanan hewldanên din ên terorîstî hebûn ku armanca wan têkdana ewlehiya di bin desthilata şoreşê de bû lê ji ber hişyariya dezgehên ewlehiyê yên şoreşê ti encamek ji wan çênebû, û ji vê girîngtir di tu rewşekê de serkirdayetiya şoreşê bersiva hewldanên terorîstî bi hewldanên terorîstî neda û tevgera rizgariya Kurdî, eger bixwestana tolê hildin, tol ji wan kesan hildida ku kiryara terorîstî cîbicî dikirin tenê, ne ji jin û zarok û xelkê bêguneh, û ev karê ku Serok Mistefa Barzanî baweriya wî pê hebû, û her tim şîret li fermandeyan û Hêzên Pêşmerge Kurdistan dikir ku operasyonekê cîbicî nekin ku tê de xelkê bêguneh bibin qurbanî.

Çavkanî

1- Mesûd Barzanî, Barzanî û Tevgera Rizgariya Kurdî, cildê yekem Şoreşa Eylûlê. 1931- 1958. Çapa yekem- Çapxaneya Wezareta Pêşmerge 2004

2- Mesûd Barzanî û Tevgera Rizgariya Kurdî, cildê sêyemîn, beşa duyemîn Şoreşa Eylûlê 1961- 1975. Çapa yekem- Hewlêr, Çapxaneya Wezareta Pêşmerge 2004

3- Arşîva Heyeta Ensîklopediya Partiya Demokrat a Kurdistanê