Di 1ê Adara 1969an de, Samî Ebdulrehman û fermandarên din ji serkirdayetiya şoreşgerî ferman wergirtin ku kampanyayeke Pêşmerge li dijî şîrketa petrolê ya Babagurgur li Kerkûkê pêk bînin. Piştî temamkirina amadekariyan, wan bi topên 120mm û 106mm bi giranî êrîşî tesîsê kirin, ziyaneke mezin gihandin û agir berdane kargeha Tarkizê. Hêzên Pêşmerge paşê ferman dan ku vekişin bêyî ku ti ziyanek bigihîje bingeh an navendên wan.

Li gorî Mesûd Barzanî di pirtûka xwe ya Barzanî û Tevgera Rizgariya Kurdî de, serkirdayetiya şoreşgerî ji bo demekê li ser lêdana tesîsên petrolê difikirî, ji bo hin sedemên eşkere, di nav wan de:

  1. Çavkaniyên petrolê ji aliyê gelek aliyan ve dihatin bikaranîn, lê Kurdîyekan ji wan bêpar bûn.

  2. Dahata vê petrolê ji bo kirîna çek û bombeyên wêranker dihat bikaranîn û paşê li ser Kurdîyekan dihat ceribandin.

  3. Şoreşa Kurdistanê herwiha pêwîstî bi çalakiyên nû hebû da ku hêza xwe ji bo rejîma nû ya Îraqî îspat bike.

Baasîyan cara duyemîn di derbeyeke leşkerî de di 17-30ê Tîrmehê de desthilat girtin destê xwe, û armanc ew bû ku tiştekî watedar li hember hikûmetê bikin û ziyaneke mezin bigihînin, û peyameke zelal bidin Baasîyan ku Kurdîyekan dikarin bigihîjin mezintirîn çavkaniya aborî ya hikûmetê.

Wekî xuya dike, Pêşmerge berê zêdetirî carekê êrîşî boriyên petrolê kiribûn, lê ne hikûmet û ne jî şîrketên petrolê ewqas aciz bûbûn. Lê piştî ku serkirdayetiya şoreşgerî ji bo gihîştina têgihiştinekê li Îraqê li ser diyalog û çareseriya pirsgirêka Kurdî bêhêvî bû, hingê wan biryar da ku operasyoneke wiha pêk bînin û dest bi amadekirin û cîbicîkirina plana êrîşê kirin. Di êvara 1ê Adara 1969an de, hêzeke taybet a serkirdayetiya şoreşgerî êrîşî Şîrketa Petrolê ya Kerkûkê kir û ziyaneke mezin gihand û dengê nerazîbûna Kurdîyekan gihand cîhanê.

Samî Ebdulrehman bi erkê serokatiya vê çalakiyê hat spartin bi komek fermandarên xwedî ezmûn ku alîkariya wî kirin, wek: Faqîr Mergasûrî, Fars Bawa, Hemasûr Husên, Ezadîn Qere Mihemed, Arif Derwêş û Qadir Cebarî. Piştî lêkolîneke hûr, nexşeyeke temam hat kişandin û wan dît ku nîşana sereke (kargeha TARKIZ) divê ew be ku petrol ji hemû bîrên petrolê piştî derbaskirina bi navenda veqetandina gazê ya ku bi berdewamî kar dike tê komkirin û paşê diçe embarên ku petrol lê tê hinardekirin.

Di dema hevpeyvînekê de, Samî Ebdulrehman eşkere kir ku kesên bi eslê xwe Kurdî ku di şîrketa petrolê de dixebitîn ji bo komkirina agahiyan hatin bikaranîn. Piştî lêkolîneke hûr, hat dîtin ku petrol li stasyonên veqetandinê ji gazê dihat veqetandin û dihat şandin bo Kargeha Tarkizê li bakurê Kerkûkê, ku li wir ji 10-12 stasyonên gazê yên cuda dihat komkirin berî ku were şandin bo Keywanê. Ji wir, bi boriyan dihat şandin bo Sûriyê û Deryaya Navîn. Ebdulrehman bawer dike ku armanckirina embara depokirina petrolê dê rêya herî bi bandor be ji bo bandorkirina li ser şîrketa petrolê.

Amadekariyên ji bo bûyerê du mehan dom kirin. Pisporên di warê çalakiyên wiha de çend caran serdana herêmê kirin da ku cîhekî guncaw ji bo pêkanîna êrîşê bi serkeftî bibînin. Plana çalakiyê bi veşartîbûneke zêde hat plankirin û agahî neçûn ajansên îstîxbarata hikûmetê. Piştî çend civînan bi beşdariya Îdrîs Barzanî, serokê leşkerî yê yekem ê şoreşê, komek xortên ji hêza Halgurdê xistin dewreyeke taybet da ku li ser çekên ji bo vê armancê hatine veqetandin, wek topên 120mm û 106mm perwerde bibin. Bi taybetî, pişta xwe bi topa 106mm girêdan ji ber ku agirpêketî bû. Samî Ebdulrehman û Faqîr Mergasûrî ji Ghalalê derketin. Li Hewlêrê, Fars Baway, fermandarê Hêza Deşta Hewlêrê, û Hemasûr, fermandarê Tabûra Şwanê ya nêzîkî tesîsên petrolê, li Hewlêrê tevlî wan bûn. Paşê wan diyar kir ku topan li ku derê bi cih bikin.

Amadekariyên komkirina daneyan di dawiya Kanûna 1969an de hatin temamkirin. 15ê Sibatê qonaxa dawî ya perwerdeyê bû. Qadir Cebarî di hevpeyvînekê de got: "Em di zivistaneke sar de bi berfeke zêde ji Çomanê derketin. Li ser rêya ji Xaneqa ber bi Warte, me di veguhastina top û cebilxaneyan de gelek zehmetî kişand heta ku em gihîştin (ZENE ASTEROKAN). Xwezî, xelkê Warte gelek alîkariya wan kir û bi comerdî alîkariya xwe pêşkêş kirin. Zêdetirî 100 hêştirên barkirî bi top û cebilxaneyan bi rêya çiyê hatin veguhastin bo deşta Hewlêrê.

Piştî temamkirina amadekariyên destpêkê, di 25ê Sibata 1969an de, ji bo xapandina hikûmetê, Ajansa Parastina Şoreşgerî çend nûçe belav kirin ku Pêşmerge niyeta wan heye ku kampanyayeke gerîlayî ya berfireh li deşta Hewlêrê pêk bînin. Armanc ew bû ku bala hikûmetê bikişînin ser deşta Hewlêrê û leşkerên zêdetir bişînin da ku eniyên din lawaz bikin. Encama vê kampanyaya propagandayê ya leşkerî ya xapînok, veguhastina alayekê ji Redarê bû, ku çavkaniyeke girîng a êşê bû ji bo Pêşmerge. Ji ber ku ew astengiyeke tirsnak bû ji bo serkeftina operasyonê, alay hat veguhastin bo deşta Hewlêrê, ku ji bo Pêşmerge hêsantir kir ku operasyonê pêk bînin.

Di şeva 1-2ê adara 1969an de, Hêzên Pêşmerge li gorî nexşeyê gihîştin cihên xwe yên diyarkirî. Di saet 9ê şevê de, tesîsên kompaniyê bi topan hatin bombebarankirin û ev bombebaran nêzîkî du saetan berdewam kir. Embara Tarkizê hat şewitandin û agirê wê ewqas mezin bû ku asîman ronî kir. Di saet 11ê heman şevê de, serkirdayetî nameyek ji Samî Ebdulrehman wergirt ku piştrast dikir Hêzên Pêşmerge erkê xwe bi serkeftî bi cih anîne. Di rewşa êrîşeke berevajî ya hikûmetê de, nêzîkî 800 Pêşmerge amade bûn ku topan biparêzin û bersiva êrîşa artêşê bidin. Ev hêz li Yarwail, Xeta Rawestandinê (Stop Line), Barûtxaneya li pişt Rehîmawa, Daraman, Rêya Teqteq û Altun Kopriyê hatibûn bicihkirin.

Nêzîkî sî deqeyan piştî ku kompaniya petrolê hat şewitandin, leşkerên artêşa Îraqê ji her du eniyên Xeta Rawestandinê û Rehîmawayê ve êrîşî Pêşmerge kirin. Pêşmergeyên ku ji 300 leşkeran pêk dihatin, bi çekên giran ên wekî top, çekên otomatîk û RPGyan bersiv dan. Artêşa Îraqê du caran hewl da êrîş bike û topên ku di operasyonê de hatibûn bikaranîn bi dest bixe, lê di gihîştina armanca xwe de biser neket. Ji saet 10:00ê sibehê heta 1:30ê piştî nîvro, Pêşmerge berdewam kirin li hember êrîşa artêşê parastinê bikin û ziyaneke mezin gihandin wan. Di dawiyê de, Hêzên Pêşmerge vekişiyan û balafiran roja din jî bombebarankirina deverên Şuan û Cabariyê berdewam kirin. Hêjayî gotinê ye ku piştî vê çalakiya bibandor a li Kerkûkê, Pêşmerge bê ziyan vegeriyan û peyama serkeftinê ji Barzanî, serokê şoreşê re şandin. Barzanî nameyeke pîrozbahiyê ji Pêşmerge re şand û spasiya xwe anî ziman.

Salek şûnde, kovara Ahl al-Naft a ku ji aliyê kompaniya petrolê ve dihat weşandin, behsa nûjenkirina cihên ziyan dîtî kir. Ûzdeh meh derbas bûn heta ku ew hatin nûjenkirin ji ber ku gelek ziyan dîtibûn. Hêjayî gotinê ye ku ev êrîşa li ser kompaniya petrolê ya li Babagurgurê serkeftineke berbiçav a şoreşê bû. Ew peyameke eşkere bû ji bo rejîma Beisê ku hêzên şoreşger dikarin kûr biçin nava Îraqê û êrîşî berjewendiyên wan bikin. Di heman demê de, di nava welat û di çapemeniya navneteweyî de dengvedaneke mezin çêkir. Dirêjkirina şerê Kurdistanê hikûmeta Îraqê xistibû nava krîzeke mezin a darayî û deynên zêde. Ji ber ku şerê rojane bi milyonan dînar lêçûn dikişand, ligel gelek kuştinan, hemû ev sedemên girîng bûn ji bo ku hikûmet bi serkirdayetiya şoreşger re danûstandinan bike. Tenê bertek û bersiva hikûmeta Îraqê û artêşa Îraqê ew bû ku tesîsên kompaniyê bi tank û piyadeyan dorpêç bikin da ku wan biparêzin.


 

Çavkanî: 

  1. Mesûd Barzanî: Barzanî û bizava rizgarîxwaza kurd, berga sêyem, beşa yekem, şoreşa îlonê 1961-1975, çapxaneya wezareta rewşenbîrî, çap: yekem, Hewlêr, 2004.

  2. Karwan Cewher Mihemed: Îdrîs Barzanî 1944-1987 jiyan û rola siyasî û serbazî di bizava rizgarîxwaza kurd de, çapxaneya Hêvî, Hewlêr, 2019.

  3. Şewket Mela Îsmaîl Hesen: Rojane di dîroka şoreşa îlonê de, çapa yekem, Hewlêr, 2007.

  4. Arî Kerîm: Çend rûpelên zindî di şoreşa îlonê de, çapxaneya Xebat, Duhok, 1999.

  5. Îbrahîm Celal: Başûrê Kurdistanê û şoreşa îlonê avakirin û hilweşandin 1961-1975, çapa çarem, 2021.

  6. Hevkar Kerîm Heme Şerîf: Şoreşa îlonê, çapxaneya zanîngeha Selahedîn, çapa yekem, Hewlêr, 2012.