Lê belê, di dema mayîna wan de, hêzeke hikûmetê ku ji artêş û caşan pêk dihat, bi awayekî neçaverêkirî derbasî gund bû. Ne diyar e ka çi bû sedem ku hêza hikûmetê ji hebûna Pêşmergeyan agahdar bibe, lê wan zû gund dorpêç kir û şerekî dijwar derket. Şer du rojên li pey hev berdewam kir û di encamê de her du Pêşmerge bi awayekî trajedîk şehîd bûn. Tevî vê yekê, biryardarî û wêrekiya wan ziyaneke mezin gihand artêş û caşan, ku di aliyê wan de gelek kuştî û birîndar çêbûn.

Şaxolan gundekî xweşik e ku li herêma bakurê Hewlêrê hatiye bicihkirin, nêzîkî 25 kîlometreyan dûrî navenda deşta Baranti ye. Niştecihên vî gundî ji destpêka Şoreşa Îlonê ve piştevan û alîkarên şoreşê bûne. Wan di rojên xweş û nexweş de bi Pêşmerge re mil bi mil sekinîne û piştgiriya xwe ya bêdawî nîşan dane. Gund her wiha wekî penagehek ji bo Pêşmerge xizmet kiriye û her gava pêwîst bûye, penagehek ji wan re peyda kiriye. Wan qet dudilî nekirine ku rêz û hezkirina xwe ji bo Pêşmerge diyar bikin.

Gundê Şaxolan çîrokeke balkêş a wêrekiyê heye ku tê de du Pêşmerge, Xelîl û Seyîd Fethî hene. Di dema Şoreşa Îlonê de, van her du kesan li hemberî bi sedan hêzên artêşê û kirêgirtiyan (caşan) ku rûpelên dîrokê tomar kirin, li ber xwe dan.

Bûyer di dawiya sibata 1969an de qewimî, dema ku her du Pêşmerge li ser erka şoreş û Pêşmergatiyê mêvanên gund bûn. Di wê demê de, hêzeke mezin a artêş û caşan li nêzîkî Bastora di tetbîqateke leşkerî de bûn. Ew di gundê Şaxolan re ber bi Îfrazê ve derbas dibûn. Wisa dixuye ku keçikeke 5-6 salî ku leşker dîtin, bi lez reviya malê da ku Pêşmergeyan ji hêzên hikûmetê hişyar bike. Di vê kêliyê de, her du Pêşmerge difikirîn ku ji wê mala ku lê mêvan bûn, biçin maleke din da ku neyên eşkerekirin. Lê di vê navberê de, çekdaran ew dîtin û gule li wan reşandin.

Şer dest pê kir. Hêzên hikûmetê gund dorpêç kirin, lê newêrîbûn nêzîkî cihên her du Pêşmergeyan bibin. Yek ji caşan çû mizgefta gund û dît ku nêzîkî bîst ciwan di odeya (feqî an xwendekarên olî) de kom bûne û pirtûk dixwînin. Caş bi awayekî pir qure ji melayê mizgeftê û ciwanan re got: "Hûn di civînê de ne?" Paşê ji wan pirsî ku çima her du Pêşmerge li vir in û çima destûr dane ku mirovên wiha werin gundê wan. Ew paşê bi hêrs ji mizgeftê derket û çû cem Pêşmergeyan da ku bi wan re şer bike, lê caş bi guleya yekem hat kuştin.

Şer gav bi gav germ bû. Leşker û caşan gund û mala ku Pêşmerge lê bûn, dorpêç kirin. Pêşmergeyan soz dan ku teslîm nebin, lê heta nefesa dawî şer bikin. Bi hemû şiyanên xwe yên leşkerî, çek û cebilxaneyan, hêzên hikûmetê nekarîn serî li ber her du Pêşmergeyan deynin û nêzîkî wan bibin. Berevajî vê, ji bo ku tîbûna xwe bişkînin, wan difikirîn ku mala ku Pêşmerge lê bûn, bişewitînin. Wan hejmareke mezin ji ciwanan girtin û heta sibehê di bin çavan de girtin. Wan ew li derveyî gund di sermaya zivistanê de girtin û bi tank, çek û çend leşker û caşan ew parastin.

Hêzên hikûmetê wê şevê heta sibehê bi tank û topan li dora gund sekinîn. Wan gelek caran ferman dan wan û peyam ji wan re şandin ku teslîm bibin. Lê belê, Pêşmergeyan guh neda daxwazên leşker û caşan, lê biryara xwe ya şerkirina ji bo jiyan an mirinê dubare kirin. Roja din, hêzeke mezin a leşkerî bi tank, top, wesayîtên zirxî û balafiran ji Hewlêrê hat da ku piştgiriya hêza yekem bike û êrîşa li ser her du Pêşmergeyan berdewam kir. Hejmarek xaniyên gund ji ber bombebaran, topbaran û êrîşên hikûmetê hatin şewitandin û wêrankirin. Pêşmergeyan heta nêzîkî nîvro parastin berdewam kir, dema ku Seyîd Fethî şehîd bû. Paşê Xelîl di nav dûman, germ û tozê de derket û li hemberî tankan sekinî û şehîd bû.

Bi vî awayî, piştî du rojên şer di navbera artêşê de ligel hejmareke mezin a caşan û bi şiyana şer a bi tank, top, wesayîtên zirxî û balafiran li hemberî du Pêşmergeyan, şer bi şehadeta her du Pêşmergeyan bi dawî bû. Lê belê, gelek xaniyên gund ziyaneke mezin dîtin û şivan û sewalan bi çekên giran hatin gulebarankirin. Sivîlek, jinek, birîndar bû. Kuştiyên hêzên hikûmetê 12 kes bûn û hejmarek birîndar jî hebûn ku bi helîkopterê hatin veguhestin.

Di encamê de, şoreşê dest bi lêdana tund a kirêgirtiyan (caşan) kir. Faris Bawa, fermandarê Hêza Deşta Hewlêrê, hêzek ava kir û şand navçeya Qûştepe da ku êrîşî kirêgirtiyan (caşan) bike û hin çalakiyên Pêşmerge pêk bîne da ku nîşanî xelkê Hewlêrê bide ku Hêzên Pêşmerge bihêz in, ew dikarin çalakiyên xwe berdewam bikin. Wekî din, serkirdayetiya şoreşgerî rê ji bo Hêzên Pêşmerge vekir ku êrîşî cihên hesas û girîng ên hikûmetê bikin, wekî zeviya petrolê ya Babagurgur. Ji bo ku şoreş hêza xwe li hemberî hikûmetê îspat bike, karî kûr bibe nav Îraqê û êrîşî berjewendiyên wê bike.

Çavkanî:

  1. Arî Kerîm: Çend lapereyekî zindû li şoreşî Eylûlda, çapxaneyî Xebat, Dihok 1999.

  2. Seyîd Kake: Bîreweryî Pêşmergeyek, çapxaneyî Wezaretyî Roşnbîrî, çapî yekem, 1997.

  3. Mesûd Barzanî: Barzanî û bizûtneweyî rizgarîxwazî Kurd, bergî sêyem, beşî yekem, şoreşî Eylûl 1961-1975, ç: yekem 2004.

  4. Xurşîd Şêre: Xebat û xwên, bîreweryekanî salanî xebatî Pêşmergayetî, çapî sêyem, Hewlêr, 2015.

  5. Karwan Cewher Mihemed: Îdrîs Barzanî 1944- 1987 jiyan û rola siyasî û serbazî di bizava rizgarîxwaza kurd de, Çapxaneya Hêvî, Hewlêr, 2019.