Di havîna sala 1963an de, hikûmeta Îraqê bi serokatiya Ebdulselam Arif êrîşeke berfireh li dijî Kurdistanê da destpêkirin. Wî daxuyaniyek da ku red dike bi serkirdeyên şoreşa Kurdî re danûstandinan bike û biryar da ku şerê xwînî li dijî Kurdîyekan ji nû ve dest pê bike. Dûre wan dest bi êrîşkirina ser bajar, bajarok û gundan kirin û paşê dest bi girtin, derxistin, şopandin û komkujkirina hemû xelkê wan deveran kirin ku rastî êrîşên leşkerî hatibûn. Baasiyan bawer dikirin ku rejîma Ebdulkerîm Qasim beriya wan şerê Kurdî bi ciddî nekiriye, lê ew dikarin di demek kurt de şoreşa Kurdî têk bibin.

Bi awayekî diyar, ev yek vê rastiyê nîşan dide ku Ebdulselam Arif qet baweriya xwe bi doza Kurdî li Îraqê neanîbû, ku ev yek di gotar û axaftinên wî de diyar bû ku Kurdîyekan nas nedikirin û peyva Kurdistanê bi kar nedianîn.

Beriya destpêkirina şer di 20ê gulana 1963an de, fermandarê giştî yê artêşê biryara dorpêça aborî li ser Kurdistanê da. Bi destpêkirina şer di 10ê hezîranê de, li gelek cihan tawanên giran li dijî nirxên exlaqî û mirovî hatin kirin. Bi awayekî eşkere, di vê heyamê de, Silêmanî ji bajarên din ên Kurdî zêdetir rastî zordariya artêşa Îraqê hatibû. Her gava ku artêş û karwanên leşkerî ji aliyê Pêşmerge ve dihatin êrîşkirin, ew dihatin û tola xwe ji niştecihên Silêmaniyê vedikirin.

Yek ji van kiryarên tundûtûjî û nemirovane, bûyera li Silêmaniyê bû bi fermana Zaim Sadiq Mistefa, fermandarê Lîwaya 20an, ku wekî hovtirîn lîwaya di dîroka Îraqê de dihat naskirin; destên wan bi xwîna bi hezaran ciwanên vî welatî sor bûbû. Silêmanî bûbû meşaleyeke agir di bedena dijminên xwe de. Pênc hezar sivîl di komkujiyê de hatin girtin; wan (86) kes ji girtiyan hilbijartin û bi saxî bin ax kirin. Tawana wan a tenê ew bû ku Baasiyan wêneyekî rêberê şoreşgerê Kurdî Mistefa Barzanî anîbûn nava girseyê û ferman dabûn wan ku heqaretê lê bikin. Ew ne amade bûn ku vê heqaretê qebûl bikin. Bi awayekî diyar, yek ji girtiyan bersiv dabû:  

"Eger hûn amade ne ku heqaretê li serokê xwe bikin, wê demê em ê guh bidin we." Di encamê de, Baasiyan rehm li wan nekir û hemû komkuj kirin.

Artêşa Îraqê li wir nesekinî; di payîza sala 1963an de, artêşa Îraqê kampanyayeke leşkerî li dijî rêzeçiyayê Azmarê, ku pênc kîlometre dûrî Silêmaniyê bû, da destpêkirin. Artêşa Îraqê bi piştgiriya tank, balafir û çekên giran êrîşî cihên Pêşmerge kir. Hêzên Pêşmerge li ser meydana şerê berevaniyê şer kirin. Çekên ku wan hebûn (tiving, yanzetîr, reşeş Brên) bûn; ji berbangê heta êvarê, hêzên hikûmetê sê caran êrîşî cihên Pêşmerge kirin. Lê belê, berxwedan û rûbirûbûna Pêşmerge bi vî rengî bû ku wan karî her sê êrîşan têk bibin û artêşa Îraqê neçar bikin ku ber bi binê çiyê ve vekişe, û çend termên mirî li meydana şer hiştin.

Her çend têkçûna artêşa Îraqê demekê aştiyê anî herêmê, lê artêşa Îraqê xwe ji bo êrîşeke berfirehtir bi planeke xurtir amade dikir. Lêbelê, Hêzên Pêşmerge dîsa cihên xwe gelek baş saz kirin. Wan bi tundî li ber xwe dan, plana wan têk çû, êrîşa wan hat pûçkirin û ziyaneke mezin dîtin. Dîsa jî, artêşa Îraqê, ji bo tola têkçûna xwe, daketin ser jiyana (şivan, karwan û bazirganan) li derdora Silêmaniyê û ew girtin, desteser kirin û hemû şehîd kirin. Di şerê çiyayê Azmarê de, ku mînakek e ji rêzeşerên berevaniya neteweyî, êrîşên artêşa Baasê çend caran hatin têkbirin û bû sedema kuştiyên giran. Tenê yek şehîd ji aliyê Hêzên Pêşmerge ve hebû.

Çavkanî: 

  • Şewket Mela Îsmaîl Hesen: Rojane li dîroka Şoreşa Îlonê, çapxaneya Wezareta Perwerdeyê, Hewlêr, 2007.

  • Mesûd Barzanî: Barzanî û bizûtneweyî rizgarîxwazî Kurd, bergi sêyem, beşî yekem, şorşî Îlon 1961-1975, ç: yekem 2004.

  • Hawkar Kerîm Hemeşerîf: Şoreşa Îlonê, çapxaneya Zanîngeha Selahedîn, Hewlêr, 2012.

  • Îbrahîm Celal: Başûrî Kurdistan û şoreşa Îlonê binyatnan û heltekandin 1961- 1975, çapa çarem, 2021.

  • Arî Kerîm: Çend lapereyekî zindû le şoreşa Îlonlda, çapxaneya Xebat, Dihok 1999.

  • Xoşewî Elî Kanyelinc: Bîrweriyekanî Ezîz Qazî Hemed Sûrçî, çapxaneya Danişfer, Hewlêr, 2023