عبدالحکیم محمد عبدالرحمن عبدالقادر، معروف به ملا سید حکیم خانقینی، ملا حکیم هورامی، ملا حکیم خانقینی، ملا حکیم هویه‌یی و ملا حکیم برزنجی، در سال ١٩٣٩ به صفوف حزب هیوا کُرد پیوست، در سال ١٩٤٥ به اتهام همکاری با انقلاب دوم بارزان در زندان عماره زندانی شد، در سال ١٩٤٥ عضو رهبری حزب رزگاری کُرد بود، در سال ١٩٤٦ توسط نمایندگان کنگره به عنوان عضو کمیته مرکزی حزب دموکرات کرد (کنگره اول) انتخاب شد، در سال ١٩٤٨ کار حزبی را کنار گذاشت.

زندگینامه

عبدالحکیم محمد عبدالرحمن عبدالقادر، معروف به ملا سید حکیم خانقینی، ملا حکیم هورامی، ملا حکیم خانقینی، ملا حکیم هویه‌یی و ملا حکیم برزنجی، در سال ١٨٩٢ در استان سنندج در کردستان ایران به دنیا آمد، ابتدا در شهرک طویله وابسته به (استان سلیمانیه سابق) و تابع مرز (استان حلبچه کنونی) نزد ملا عبدالکریم محمد فتاح (١٩٠١ - ٢٠٠٥) معروف به ملا عبدالکریم مدرس درس خواند و سپس به شهر حلبچه و در نهایت به شهر اربیل رفت و اجازه افتاء را از ابوبکر حاجی عمر افندی ابوبکر (١٨٦٣ - ١٩٤٢) معروف به ملا افندی و ملای کچکه در شهر اربیل دریافت کرد، مدتی نزد ملا محمد سعید افندی مفتی در شهرک کفری وابسته به استان کرکوک درس خواند، دانشمند دینی مشهور عصر خود بود، در مسجد محمود پاشای جاف در قزل‌رباط در منطقه گرمسیر وابسته به استان دیالی و در مسجد و تکیه شیخ فتاح در شهر خانقین در منطقه گرمسیر در مرز استان دیالی به طلاب درس می‌داد و پیش‌نمازی می‌کرد.

در روز یکشنبه ١٥ دسامبر ١٩٥٧ در شهرک خانقین درگذشت و در قبرستان پاشا کوپری در شهرک خانقین به خاک سپرده شد. به دلیل اهمیت شخصیت وی، مجله شفق چاپ شهر کرکوک و مجله هتاو چاپ شهر اربیل خبر درگذشت وی را منتشر کردند، مسلط به زبان‌های کُردی، عربی و فارسی بود.

کارنامه مبارزاتی

 در سال ١٩٣٦ به دلیل احساس مسئولیت و ظلم زمامداران پادشاهی عراق به مبارزات کُردی روی آورد، در سال ١٩٣٩ به صفوف حزب هیوا کُرد پیوست و مسئول خانقین و کفری بود، در سال ١٩٤٤ در جلسه خانه حمه عبدالرحمن آغا در شهر سلیمانیه شرکت کرد که توسط رهبری حزب هیوا کُرد با هدف همکاری حزب هیوا کُرد برای انقلاب دوم بارزان سازماندهی شده بود، در سال ١٩٤٤ سرپرستی کنگره قندیل (کنگره دوم کلار) حزب هیوا کُرد را با هدف باز کردن جبهه گرمیان و گرمسیر علیه ارتش پادشاهی عراق به عنوان همکاری با مصطفی بارزانی (١٩٠٣ - ١٩٧٩) بر عهده داشت، به فرمان وی توسط هواداران حزب هیوا کُرد به مراکز پلیس گرمیان و گرمسیر تیراندازی شد و حکم دستگیری وی صادر شد، اما خود را تسلیم نکرد، در سال ١٩٤٥ به دلیل حکم دستگیری از سوی پلیس به خاطر همکاری با انقلاب دوم بارزان مدتی در روستای داریکلی وابسته به استان سلیمانیه در خانه شیخ محمود حفید (١٨٨١ - ١٩٥٦) مخفی شد.

در سال ١٩٤٥ به اتهام همکاری با انقلاب دوم بارزان در زندان عماره زندانی شد، در سال ١٩٤٥ عضو رهبری حزب رزگاری کُرد بود، در سال ١٩٤٦ در کنگره دوم حزب رزگاری کُرد در شهر بغداد با هدف انحلال خود و پیوستن به حزب دموکرات کرد شرکت کرد و با بله رأی داد برای پیوستن به صفوف حزب دموکرات کردستان و انحلال حزب رزگاری کُرد، در سال ١٩٤٦ توسط نمایندگان کنگره به عنوان عضو کمیته مرکزی حزب دموکرات کرد (کنگره اول) انتخاب شد، در سال ١٩٤٦ به همراهی وکیل رشید اسماعیل عزیز (١٩٢٠ - ٢٠٠١) معروف به رشید باجلان به عنوان مسئول تشکیلات خانقین و حومه حزب دموکرات کرد تعیین شد، در سال ١٩٤٨ پس از تعقیب توسط پلیس پادشاهی عراق برای بار دوم به روستای دارکلی پناه برد، اما زود به شهرک خانقین بازگشت و پس از مدتی زندانی شدن و تبعید به جنوب عراق آزاد شد و به شهرک خانقین بازگشت و کار حزبی را کنار گذاشت.

 

از آثار وی:

  1. هذه سلسلة اجدادي حسبما حفظت (دست‌نویس).
منابع:
  1. آرشیو هیئت دانشنامه حزب دموکرات کردستان.
  2. عمر علی شریف، جنبه‌هایی از مبارزات حزب هیوا در منطقه کلار در سال‌های ١٩٤٤ - ١٩٤٥، روزنامه خبات، ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره ٩٣٢، اربیل، جمعه، ٩ ژوئیه ١٩٩٩ میلادی، ص ١١.
  3. اسماعیل شوکر رسول، کرکوک پژوهشی تاریخی از نظر سیاسی و فکری ١٩٣٩ - ١٩٤٥، (اربیل - ٢٠٠٧ شمسی)، ص ٦٢.
  4. محمد سعید کورده، روزهای گذشته، (اربیل - چاپخانه هیوی - ٢٠١٩ شمسی)، صص ٢٥٤ - ٢٥٩.
  5. زبیر بلال اسماعیل، علما و مدارس در اربیل، (موصل - مطبعه الزهراء الحدیثه - ١٩٨٤ میلادی)، صص ٣٢ - ٣٣.
  6. مهدی محمد قادر، تحولات سیاسی کردستان عراق ١٩٤٥ - ١٩٥٨، (سلیمانیه - مرکز پژوهش‌های استراتژیک کردستان - ٢٠٠٥ شمسی)، صص ١٢٢ - ١٢٣، ١٢٦.
  7. عمر علی شریف، ملا سید حکیم ١٨٩٢ - ١٩٥٧، ١٠٠ نامدار کرکوک و گرمیان، (سلیمانیه - چاپخانه کارو - ٢٠١٩ شمسی)، صص ٤٤١ - ٤٤٤.
  8. جمال نبز، خاطرات آن روزهایی که دیگر بازنمی‌گردند، (سلیمانیه - چاپخانه شوان - ٢٠١٧ شمسی)، ص ٢١٥.
  9. جمال بابان، سلیمانیه شهر درخشان من، جلد سوم، چاپ دوم، (اربیل - موسسه چاپ و نشر آراس - چاپخانه آراس - ٢٠١٢ شمسی)، ص ٣٢٣.
  10. احمد باور، تاریخ امارت باجلان، جلد دوم، (سلیمانیه - مرکز پژوهش‌های تاریخی جمیل روژبیانی - چاپخانه تهران - ٢٠١٧ شمسی)، صص ١٧٨ - ١٧٩.
  11. احمد باور، تاریخ معاصر عراق ١٩١٤ - ١٩٦٨، (سلیمانیه - چاپخانه کارو - ٢٠١٨ شمسی)، صص ٢٧٥ - ٢٧٧.
  12. به کوشش ممتاز الحیدری، برگزیده‌ای از خاطرات صالح الحیدری، چاپ دوم، (سلیمانیه - مطبعه رنج - ٢٠٠٤ میلادی)، ص ٤٩.
  13. ب. هوراز، پژوهشی کوتاه درباره تأسیس و انحلال حزب شورش و رزگاری در کردستان جنوبی، (بدون مکان ـ مه ١٩٩٣م)، ص ١٩.
  14. بکر برزنجی، شخصیت‌های نامدار کرد، جلد هشتم، (بیروت ـ مرکز فرهنگی لبنانی برای چاپ و نشر و ترجمه و توزیع ـ ٢٠١٢م)، ص ١٨٠.
  15. جمال بابان، أعلام الكرد، الجزء الأول، الطبعة الثانیة، (أربیل ـ دار آراس للطباعة والنشر ـ ٢٠١٢م)، ص ص ٣٣٨ ـ ٣٤١.
  16. حبیب محمد كریم، تأریخ الحزب الدیمقراطي الكوردستاني ـ العراق (في محطات رئیسیة) ١٩٤٦ ـ ١٩٩٣، (دهوك ـ مطبعة خه‌بات ـ ١٩٩٨م)، ص ٣٥.
  17. حسن اسماعیل‌خان دلو، منطقه کفری میان سال‌های ١٩١٤ ـ ١٩٤٥، چاپ دوم، (اربیل ـ چاپخانه دانشگاه صلاح‌الدین ـ ٢٠١٤م)، ص ص ١٥٠، ١٥٢ ـ ١٥٣، ١٥٥.
  18. حسن لطیف الزبیدي، موسوعة الأحزاب العراقیة، (بیروت ـ مؤسسة العارف للمطبوعات ـ ٢٠٠٧م)، ص ٣٣٨.
  19. شیرین حمید، جوانب من نضال حزب هیوا في منطقه‌ گه‌رمیان خلال عامي ١٩٤٤ ـ ١٩٤٥، مجلة سیروان، العدد ١١، خریف ٢٠١٠م، ص ص ٥٦ ـ ٥٧.
  20. صلاح‌الدین عبدالحمید عبدالله، شهر کفری در ترازوی اصالت و تمدن، چاپ دوم، (سلیمانیه ـ چاپخانه رهند ـ ٢٠١٢م)، ص ص ١١٥، ١١٧.
  21. العرب والكرد المصالح والمخاوف والمشتركات، سعد بشیر اسكندر، الثابت و المتغیر في الموقف القومي الكردي تجاه‌ السلطة العربیة في بغداد خلال العهد الملكي ١٩٢١ ـ ١٩٥٨، (بیروت ـ المركز العربي للأبحاث ودراسة السیاسات ـ ٢٠١٩م)، ص ٩٧.
  22. علی عبدالله، تاریخ حزب دموکرات کردستانـ عراق تا زمان برگزاری کنگره سوم، (بدون مکان ـ سپتامبر ١٩٦٨م)، ص ٦٣.
  23. ماموستا سید حکیم درگذشت، مجله شفق، شماره یک، سال اول، کرکوک، چاپخانه شمال، ١٥ ژانویه ١٩٥٨م، ص ١١.
  24. ماموستا ملا سید عبدالحکیم، مجله هتاو، شماره ١١٨، سال ٤، اربیل، چاپخانه کردستان، سه‌شنبه، ٣١ دسامبر ١٩٥٧م، ص ١٦.
  25. محمد فاتح، گسترش زندگی حزبی در کردستان جنوبی، (اربیل ـ چاپخانه دانشگاه صلاح‌الدین اربیل ـ ٢٠١٤م)، ص ٣٦٥.
  26. مسعود البارزاني، البارزاني والحركة التحرریة الكردیة، المجلد الأول، الطبعة الثانیة، (بیروت ـ كاوا للثقافة الكردیة ـ ١٩٩٧م)، ص ٢١٧.
  27. مصطفی نریمان، خاطرات زندگی‌ام، (بغداد ـ سازمان فرهنگ و نشر کردی ـ (دار الحریة للطباعة) ـ ١٩٩٤م)، ص ١١٩.
  28. مکرم طالبانی، چند صفحه از مبارزات حزب هیوا، بخش دوم، مجله روشنبیری نوی، شماره ١٣٦، ١٩٩٩م، ص ٢٧.
  29. نریمان، الملا السید عبدالحكیم، جریدة التآخي، العدد ١٢٧٦، بغداد، مطبعة‌ التایمس، الثلاثاء، ٧ آذار ١٩٧٣م، ص ٣.