بر اساس تقسیم‌بندی مراحل کار تشکیلاتی اتحادیه دانشجویان کردستان، هرچند سال ١٩٦٤ به عنوان ازسرگیری فعالیت‌های مخفیانه تشکیلات تلقی می‌شود که مجدداً در سال ١٩٦١ آغاز می‌گردد، اما از آن سال تا سال ١٩٧٠، تشکیلات با وضعیت متفاوتی روبرو شد که به آن مرحله انشعاب می‌گویند. در این مرحله، دو جریان تشکیلاتی با نام یکسان (اتحادیه دانشجویان کردستان) در موسسات آموزشی تلاش می‌کردند دانشجویان را به صفوف خود جذب کنند و به همین دلیل در رقابت ناسالمی با یکدیگر قرار داشتند.
پیش از پرداختن به هر یک از مراحل کار اتحادیه دانشجویان کردستان، لازم است نگاهی به وضعیت حزب دموکرات کردستان در آن مرحله بیندازیم تا رویدادهای درون سازمان و چگونگی بازتاب تأثیرات خارجی حزبی بر آن، که تأثیر مستقیم داشت، روشن شود؛ به ویژه اینکه اتحادیه دانشجویان یکی از تریبون‌ها و ارکان بسیار مهم و تأثیرگذار حزب بود و رویدادهای داخلی و خارجی حزب بازتاب مستقیمی بر این تشکیلات داشت.
پس از توافقنامه ١٠ فوریه ١٩٦٤ بین انقلاب و دولت، و با هدف جداسازی سلیمانیه از پارتی و انقلاب و در اعتراض به این توافقنامه، دفتر سیاسی حزب دموکرات کردستان از حزب دموکرات کردستان جدا شد. در ادبیات تاریخ معاصر کرد به آنها نام «جلالی‌ها» اطلاق شده است.
اگرچه تلاش‌ها برای این جدایی به اواخر سال ١٩٦٣ بازمی‌گردد، اما سال ١٩٦٤ و پس از ماه فوریه، این انشعاب به وضوح شکلی حزبی به خود گرفت. کنگره چهارم اتحادیه دانشجویان کردستان بازتاب آشکاری از این انقسام در حزب را نشان می‌دهد، جایی که این گروه از دفتر سیاسی تلاش کرد بدون دعوت از اعضای منطقه بادینان، دبیرخانه‌ای تشکیل دهد. بیشتر اعضای دبیرخانه اتحادیه دانشجویان از منطقه سلیمانیه انتخاب شدند.
در ٨ ژوئن ١٩٦٤، این دبیرخانه بیانیه‌ای علیه رهبر مصطفی بارزانی و حزب دموکرات کردستان تحت عنوان «موضع ما در قبال ملا مصطفی بارزانی و حزب دموکرات کردستان» صادر کرد. به این بیانیه در ١٩ اوت ١٩٦٤ از سوی کمیته مقدماتی اتحادیه دانشجویان کردستان در سلیمانیه پاسخ داده شد که در آن بر حمایت از رهبر مصطفی بارزانی و انقلاب و حزب دموکرات کردستان.
مدیریت کنفرانس و تصمیمات آناز آنجا که گروه انشعاب‌طلب دفتر سیاسی اقلیتی را در حزب تشکیل می‌داد، رهبری اتحادیه دانشجویان که کاملاً در خدمت منافع این گروه بود، توانایی و اقتدار لازم برای اداره سازمان را نداشت، از این رو تصمیم گرفته شد کنفرانس سازمان در سریع‌ترین زمان ممکن برگزار شود.
در نتیجه نارضایتی پایگاه‌های تشکیلاتی اتحادیه دانشجویان کردستان از عملکرد انحصارطلبانه دبیرخانه کنفرانس چهارم و حاشیه‌نشین کردن دانشجویان منطقه بادینان در آن کنفرانس، به ویژه اینکه رهبری تنها نماینده بخشی از استان سلیمانیه بود و نه همه کردستان، در اوایل ماه اوت سال ١٩٦٤، یعنی شش ماه پس از برگزاری کنفرانس چهارم، نمایندگان دانشجویان دومین کنفرانس خود را به صورت علنی در مناطق آزاد شده استان سلیمانیه در روستای کانی ماسی برگزار کردند. در این کنفرانس هیئت رهبری جدیدی به عنوان مقدمه برای برگزاری کنگره پنجم انتخاب شد.
هیئت جدید که در عین حال کمیته مقدماتی کنفرانس نیز بود، به شرح زیر انتخاب شد:
١- بکر حسین - تشکیلات سلیمانیه
٢- جلال حمه علی - تشکیلات سلیمانیه
٣- عدنان حاجی موسی - تشکیلات بغداد
٤- حویز دزه‌ای - تشکیلات بغداد
٥- عبدالوهاب طالبانی - تشکیلات کرکوک
٦- جواد محمد شیروانی - تشکیلات اربیل
٧- عبدالکریم فندی - تشکیلات دهوک.
به این ترتیب، بر خلاف رهبری کنگره چهارم، همه تشکیلات‌ها در این رهبری نماینده داشتند.
منابع و پی‌نوشت‌ها١- ماجد حسن علی، جنبش دانشجویی کرد در عراق (١٩٢٦-١٩٧٠)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد/دانشگاه صلاح‌الدین در اربیل ٢٠٠٨، انتشارات سپیریز، (اربیل - چاپخانه حاجی هاشم)، ص ص ٥١،٤٦.
٢- عرفان عزیز عزیز، کنگره‌ها و کنفرانس‌های اتحادیه دانشجویان کردستان، چاپ اول، (اربیل - چاپخانه روژهلات - ٢٠١٢)، ص ٤٣؛ انستیتوی دایره‌المعارف حزب دموکرات کردستان، تاریخ حزب دموکرات کردستان، کنگره‌ها و کنفرانس‌ها (برنامه و آیین‌نامه داخلی)، جلد اول، چاپ اول، (اربیل - چاپخانه روژهلات - ٢٠٢١)، ص ١٧٨.
٣- عرفان عزیز عزیز، همان منبع، ص ص ٤٣-٤٤.
٤- شازین هیرش، سازمان‌های دموکراتیک و صنفی در چندین سند تاریخی ١٩٥٨ ـ ١٩٦٨، چاپ دوم، (سلیمانیه ـ چاپخانه راز ـ ٢٠٠١م)، ص ٧٥،٧٣.
٥- همان منبع، ص ص ٨١-٨٢.
٦- ساسان عونی، اتحادیه دانشجویان کردستان؛ جنبه‌هایی از مبارزه و تاریخ، (اربیل - چاپخانه وزارت آموزش و پرورش - ١٩٩٨)، ص ٢٤.
٧- ماجد حسن علی، منبع پیشین، ص ١٥٠؛ عرفان عزیز عزیز، همان منبع، ص ٤٤.