

ئینسکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان
Loading


وتاری سەرۆک
ئەوگەر عەبدوڵڵا مەنتک
2022
کتێبی "٦٠ ساڵەی شۆڕشی ئەیلوول (١٩٦١-١٩٧٥)" گێڕانەوەیەکی مێژوویی سەرنجڕاکێشە لەسەر ئەو ڕووداوانەی کە بوونە هۆی شۆڕشی ئەیلوول لە باڵەکایەتی و ڕووداوەکانی ناو شۆڕشەکە. ئەم کتێبە نۆیەمین کتێبە لە زنجیرەکە و لە سێ بەش و پاشکۆیەک پێکهاتووە.
بەشی یەکەمی کتێبەکە مێژوویەکی کورتی باڵەکایەتی پێش ساڵی ١٩٦١ و هەڵگیرسانی شۆڕشی ئەیلوول دەخاتە ڕوو. بە قووڵی باس لە بنەچەی ناوی باڵەک و شوێنی جوگرافیای ناوچەکە دەکات. هەروەها باس لە ناونانی ناوچەکە و هۆزەکە بە باڵەک دەکات، لەگەڵ لایەنە کارگێڕییەکان و پێکهاتەی هۆزەکانی ناوچەکە. زیاتر لەوەش، باس لە ڕۆڵ و هەڵوێستی خەڵکی باڵەکایەتی لە ڕووداو و پێشهاتەکانی ناوچەکەدا لە ماوەی جەنگی یەکەمی جیهانی (١٩١٤-١٩١٨) و حوکمی بەریتانی دەکات. هەروەها باسی گەڕانەوەی تورکەکان بۆ ناوچەکە و بەشداریکردنیان لە حکومەتی عێراق دەکات. لە کۆتاییدا، بەشی یەکەم باس لە بەشداریکردنی خەڵکی ناوچەی باڵەکایەتی لە شۆڕشە کوردییەکانی دوای جەنگی یەکەمی جیهانی (١٩٦١) دەکات.
بەشی دووەمی کتێبەکە ڕووداوە سەرەتاییەکانی شۆڕش لە باڵەکایەتی و ئازادکردنی باس دەکات، کە بووە بنکەی سەرکردایەتی شۆڕشی ئەیلوول. ئەم بەشە ماوەی نێوان هەندێک هۆزی کورد و حکومەتی عێراق، ڕاپەڕینی خەڵکی ناوچەکە لە سەرەتای شۆڕشی ئەیلوول، و هەڵوێستی سوپا و بەکرێگیراوان دوای شکستی ڕاپەڕینەکە لە ساڵی ١٩٦٢ ڕوون دەکاتەوە. هەروەها باسی ئازادکردنی باڵەکایەتی لە ساڵی ١٩٦٢ و گرنگترین جوڵە سەربازییەکان بۆ ئازادکردنی ناوچەکە دەکات. ئەم بەشەی کتێبەکە بە قووڵی باس لە بوونی ناوچەکە وەک بنکەی سەرکردایەتی شۆڕشی ئەیلوول و گرنگترین هۆکارەکانی هەڵبژاردنی ناوچەکە دەکات. لە کۆتاییدا، باس لە بنکە سیاسی و سەربازی و خزمەتگوزارییەکانی شۆڕش لە ناوچەی باڵەکایەتی دەکات.
بەشی سێیەمی کتێبەکە باس لە پێگەی باڵەکایەتی و ڕۆڵی خەڵکەکەی لە شۆڕش و کاریگەرییەکانی شۆڕش لەسەر ناوچەکە دەکات. لە پێنج بابەت پێکهاتووە کە باس لە پێگەی سیاسی و سەربازی و ئابووری لە نێوان ساڵانی (١٩٦١-١٩٧٥) دەکات. ڕۆڵی خەڵکی باڵەکایەتی لە ڕووی پێشوازیکردن و هاوکاریکردنی پێشمهرگه، دۆخی مەدەنییەکان لە کاتی شۆڕش، و کاریگەری شۆڕش لەسەر ناوچەکە هەموویان لەم بەشەی کتێبەکەدا باسکراون.
بە گشتی، ئەم کتێبە بەشدارییەکی گرنگە لە گێڕانەوەی مێژوویی شۆڕشی ئەیلوول لە باڵەکایەتی. دیدگایەکی گشتگیر و قووڵ لەسەر ئەو ڕووداوانەی کە بوونە هۆی شۆڕش و کاریگەرییەکانی لەسەر ناوچەکە پێشکەش دەکات. پاشکۆی کتێبەکە سەرچاوە و زانیاری زیاتر بۆ ئەو خوێنەرانە دابین دەکات کە ئارەزووی زیاتر دۆزینەوەی ئەم بابەتەن.