لە ساڵی ١٩٦٥، ناوچەکانی شۆڕشی ئەیلوول ڕووبەڕووی زنجیرەیەک شەڕ و مەلھەمە بوونەوە لەلایەن سوپاى عێراقەوە بە مەبەستی سەرکوتکردنی دەنگی شۆڕش لە سەرجەم ئەو ناوچانە و لەباربردنی چالاکییەکانی. لەگەڵ ئەوەشدا، لە زۆرێک لەو شەڕانە و هەڵمەتی هێزی پێشمه‌رگه دژ بە هێرشەکان بۆ سەر چەند شوێنێک شایەتحاڵی سەرکەوتنێکی گەورە بوون، چەند ناوچەیەکی کوردستان کەوتنە ژێر کۆنترۆڵی شۆڕش، وەک قەڵادزێ، جوارتا، خۆشناوەتی، چیای سەفین، قەرەداغ، گەرمیان، کەلار و وارماوا.
دەشتی هەولێر یان بە دیاریکراوی گوندی بیستانە یەکێک بوو لەو ناوچانەی کە سوپا هێرشی کردە سەری. بیستانە گوندێکی جوانە لە دەشتی هەولێر لە ناوچەی قوشتەپە، دەکەوێتە نزیکەی ٣٠ کم ڕۆژهەڵاتی هەولێر. لەبەر ئەوەی ناوچەیەکی گرنگ بوو بۆ شۆڕش و نزیک بوو لە هەولێر و پردێ و قوشتەپە و تەقتەق، سوپاى عێراق دەیانتوانی بە ئاسانی لەوێوە هێرشی بۆ بکەن. هێزی پێشمه‌رگه‌ش دەیانتوانی یەکەکانیان بە ئاسانی بنێرنە ئەو شار و شارۆچکانە بۆ ئەنجامدانی چالاکی فیدایی و گەڕانەوە بۆ شوێنەکانیان.
بە ڕوونی دیار بوو کە حکوومەت مەبەستی بوو بنکە و بارەگاکانی هێزی پێشمه‌رگه لەم ناوچانەی دەشتی هەولێر دوور بخاتەوە بۆ لەناوبردنی ئەو مەترسییەی کە لەسەر بیرە نەوتەکانی کەرکووک هەبوو، چونکە زۆرجار بیرە نەوتەکان لەلایەن هێزی پێشمه‌رگه‌وە هێرشیان دەکرایە سەر. لە لایەکی دیکەشەوە دەیویست چالاکییەکانی هێزی پێشمه‌رگه لە هەولێر و کۆیە و شوێنەکانی دیکە سنووردار بکات. لەبەر ئەم هۆکارانە، لە پایزی ساڵی ١٩٦٥، حکوومەت هێرشێکی بەرفراوانی دەستپێکرد، کە پێکهاتبوو لە سوپا و جاش بە پاڵپشتی تانک و تۆپخانەی مەودا دوور و فڕۆکەی جەنگی، بۆ سەر بنکە و بارەگاکانی هێزی پێشمه‌رگه لە بیستانە و کۆیە و هەولێر، ئەمە بە هێرشی پێنج قۆڵییش ناودەبرێت.
سوپاى عێراق و جاشەکان هێرشەکەیان لە پێنج ئاراستەوە دەستپێکرد، هێزێک لە قوشتەپەوە بۆ بیستانە، هێزێکی دیکە لە بەندەری کۆمسپان، هێزێکی دیکە لە ناوچەی تەقتەق و شوان، هێزی چوارەم لە هەولێرەوە بۆ دارەتوو بۆ بیستانە، و هێزی پێنجەم لە گوندی قەشقەوە بۆ بیستانە. هەروەها لە کۆیەوە بەرەو گوندی دێگەڵە و تاڵەبانی بچووک. ئەمەش ناوچەیەکی بەرفراوانی لە دەشتی هەولێر دەگرتەوە، تا هێرشەکانی سوپاى عێراق بۆ سەر بنکە و بارەگاکانی هێزی پێشمه‌رگه لە چەند ئاراستەیەکەوە لە دەشتی هەولێر بۆ ماوەی مانگێک بەردەوام بوو.
هێرشەکە بە تۆپبارانێکی توند بۆ سەر پێگەکانی هێزی پێشمه‌رگه دەستیپێکرد و فەوجی تۆپخانەیان لە هەولێر و دەربەندی کۆمسپان و قەشقە پێکهێنا، هەروەها هێزی ئاسمانی حکوومەت لە بەیانییەوە تا ئێوارە بنکە و پێگەکانی هێزی پێشمه‌رگه‌یان بۆردومان دەکرد بە ئامانجی کۆنترۆڵکردنی سەرجەم ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی هێزی پێشمه‌رگه لە ماوەیەکی زۆر کەمدا. و پێگەکانیان چۆڵ بکەن و دەشتە فراوانەکە بگەڕێتەوە ژێر کۆنترۆڵی سوپاى حکوومەت.
بەڵام هێزی پێشمه‌رگه پێش دەستپێکردنی هێرشەکە هەواڵی هێرشێکی بەرفراوانیان بۆ سەر پێگەکانیان لە ناوچەکە پێگەیشت، بۆیە هەموو ئامادەکارییەکیان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هێزی زەبەلاحی سوپاى عێراق کرد. یەکێک لە ئامادەکارییەکان گواستنەوەی هەموو بریندار یان نەخۆشەکانی هێزی پێشمه‌رگه بوو کە نەیاندەتوانی شەڕ بکەن بۆ ناوچەکانی دیکەی شۆڕش کە مەترسی هێرشی حکوومەتیان لەسەر نەبوو بۆ ئەوەی لە کاتی شەڕدا نەبنە بار بەسەر هێزی پێشمه‌رگه‌وە. یان لە هەر دۆخێکی نەخوازراودا، بەتایبەت لە حاڵەتی شکستدا، نەکەونە دەستی دوژمن.
نزیکەی ٢٠٠ پێشمه‌رگه لەم شەڕەدا گیانیان بەخشی و سەنگەری بەرگرییان دروستکرد. هەروەها بەڵێنی خۆیان بۆ مانەوە لەگەڵ یەکتر و لەگەڵ خاک و باوەڕە کوردییەکانیان دووپاتکردەوە. بە سەرکردایەتی (فارس باوە، ئەحمەد حاج عەلی، قادر عەزیز و ئاسۆ دزەیی، سەید کاکە). کاتێک شەڕەکە دەستیپێکرد، هێزی پێشمه‌رگه بەرگرییان لە هێزەکانی سوپاى عێراق و جەنگاوەرەکانیان کرد بە شێوەیەک کە ڕێگرییان لە سوپاى عێراق کرد بۆ ماوەی مانگێک نەگەنە بنکە و پێگەکانیان. ئەمە شۆکێک بوو بۆ هێزەکانی سوپاى عێراق کە نەیتوانی بە هەموو توانای سەربازی و لۆجستی و چەک و تەقەمەنییەکانییەوە ئەوەی پلانی بۆ دانابوو جێبەجێی بکات.
دوای مانگێک لە هێرش بۆ سەر پێگەکانی هێزی پێشمه‌رگه، سوپاى عێراق لە پێکانى ئامانجەکەی و تێکشکاندنی هێزی پێشمه‌رگه شکستی هێنا، ئەوەش دوای زیانی گیانی زۆر کە کوژرانی دەیان سەرباز و تێکشکانی چەند ئۆتۆمبێلێکی سەربازی لێکەوتەوە. ئەوەش ناچاری کرد لەگەڵ هێزەکانی پاشەکشە بکات و دەستیان بە جووڵە و بەجێهێشتنی ناوچەکە کرد.
دوای کۆتاییهاتنی هێرشی سوپاى عێراق بۆ سەر هێزی پێشمه‌رگه، کوژراو و بریندار کەوتنەوە لەنێویاندا شەهیدبوونی (٦) پێشمه‌رگه و برینداربوونی (١٤) کەسی دیکە، و سووتانی زیاتر لە (٢٠) گوند لەلایەن جاشەکانەوە، نزیکەی (٥٠) هاووڵاتی مەدەنی لەنێویاندا ژن و منداڵ بەهۆی هێرشە ئاسمانییەکان و تۆپبارانەوە شەهید و بریندار بوون، بەڵام ئەوە کاریگەری لەسەر ورەی هێزی پێشمه‌رگه نەکرد و وای نەکرد دەستبەرداری چالاکییە فیداییەکان بن. زۆر بە خێرایی چەند یەکەیەکی هێزی پێشمه‌رگه چوونە هەولێر و هێرشیان کردە سەر چەند دامەزراوەیەکی سەربازی حکوومەت، بۆ ئەوەی بە حکوومەت نیشان بدەن کە پێشمه‌رگه ورەی لەدەست نەداوە و هێزی پێشمه‌رگه لە چالاکی فیدایی بەردەوامە لە لایەک. و بڵاوکردنەوەی دڵنیایی لەنێو خەڵکی هەولێر کە ئەم هێرشانەی حکوومەت هیچ کاریگەرییەکی نەرێنی لەسەر هێز و ئازایەتی هێزی پێشمه‌رگه نابێت لە لایەکی دیکەوە.
سەرچاوەکان:-
مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەى ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی یەکەم، شۆڕشی ئەیلوول ١٩٦١-١٩٧٥، چاپی یەکەم ٢٠٠٤.
-
ئارى کەریم، چەند لاپەڕەیەکى زیندوو لە شۆڕشى ئەیلوولدا، چاپخانەى خەبات، دهۆک ١٩٩٩.
-
خورشید شێرە، خەبات و خوێن، بیرەوەریەکانی ساڵانی خەباتی پێشمەرگایەتی، چاپی سێیەم، هەولێر، ٢٠١٥.
-
ئیبراهیم جەلال، باشووری کوردستان و شۆڕشی ئەیلوول، بنیاتنان و هەڵتەکاندن، ١٩٦١-١٩٧٥، چاپی چوارەم، ٢٠٢١.
-
سەید کاکە، بیرەوەرى پێشمەرگەیەک، چاپخانەى وەزارەتى رۆشنبیرى، چاپى یەکەم،١٩٩٧.
-
عەبدوڵا رەحمان مەلازادە، شێوەى پێکهاتەى شۆرشى ئەیلوول، چاپى دووەم، دهۆک.