ژیاننامە

عەبدوڵڵا ئیسماعیل ئەحمەد، کە بە ناوەکانی عەبدوڵڵا مەلا ئیسماعیل، مەلا ئەولای حاجی ئیسماعیل و مەلا ماتۆر یش ناسراوە، لە ساڵی ١٩٢٧دا لە شاری هەولێر لەدایک بووە، لە ساڵی ١٩٥٠دا، کارمەندی بەڕێوەبەرایەتیی ڕێگەی ئاسنین بوو، لە ساڵی ١٩٥٤دا سەندیکای کرێکارانی ڕێگەی ئاسنین و سەندیکای ئاوەدانکردنەوەی لە شاری هەولێر دامەزراند، لە ساڵی ١٩٧٤دا وەک پاسەوانێکی هێزێکی حکوومەتی عێراق بۆ کۆنترۆڵکردنی شاری هەولێر لەو شارە جێگیرکرا، ساڵانی ١٩٧٤-١٩٨٨ وەزیری دەوڵەت (عێراق) بوو، لە ١٢ی شوباتی ١٩٧٧دا بە بڕیارنامەی کۆماری وەک وەزیری گەیاندن بە وەکالەت دامەزرا، لە ٧ی ئایاری ١٩٧٧دا بە بڕیارنامەیەکی کۆماری وەک وەزیری ئاودێری بە وەکالەت دامەزرا، لە ساڵی ١٩٧٧دا ناوی لە لیستی تیرۆری ڕێکخراوی خوێنی شەهید هێلۆ سوری کۆمیتەی مارکسیست-لینینیدا بوو، لە ساڵی ١٩٨١دا مەدالیای ئەفسەرانی لەلایەن سەرۆکی مالییەوە پێ بەخشرا، لە ساڵی ١٩٨٩دا لە حکوومەتی عێراق خانەنشین کرا، ڕۆژی شەممە ٢٢ی نیسانی ٢٠٠٠ لە شاری هەولێر کۆچی دوایی کرد، بە کوردی و عەرەبی باش دەیزانی.

خەباتنامە

لە ساڵی ١٩٤٩دا پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردەوە دەکات، لە ساڵی ١٩٥٠دا لە ناو پارتی دیموکراتی کورددا کادر بوو، لە ساڵی ١٩٥٤دا وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوچەی هەولێری پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق دەستنیشانکرا، لە ساڵی ١٩٥٤دا، لەلایەن دەسەڵاتدارانی شانشینی عێراقەوە ماوەیەکی کورت زیندانی دەکرێت، لە ساڵی ١٩٥٥دا وەک بەرپرسی کۆمیتەی ناوچەی هەولێری پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق دەستنیشانکرا، لە ساڵی ١٩٥٦دا سەرپەرشتیی ڕێکخستنەکانی موسڵی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراقی کردووە، لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦دا لەگەڵ نوێنەری پارتی کۆمۆنیستی عێراق چوو بۆ سەردانی باڵیۆزخانەی میسر و تۆمارکردنی خۆپیشاندانەکانی خەڵکی هەولێر دژی هێرشی سێ لایەنەی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا، کۆماری فەرەنسا و ئیسرائیل دژی کۆماری میسر پێشکەش کردووە.

لە ساڵی ١٩٥٦دا، لە ستافی دووەمی بەرپرسی کۆمیتەی لقی یەکەمی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق بوو، لە ساڵی ١٩٥٦دا بەهۆی خەباتە کوردایەتییەکانی لە زیندانی کەرکووک گیرا و ئەشکەنجە درا، سەرەڕای ئەوەی ٢٠٠ دینار کەفالەتی لێ داواکرا بەڵام تا سەرەتای ساڵی ١٩٥٨ لە زیندان مایەوە، لە ساڵی ١٩٥٩دا وەک جێگری بەرپرسی کۆمیتەی لقی سێیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق دەستنیشانکرا، لە ساڵی ١٩٥٩دا ئەندامی کۆمیتەی ئامادەکاری کۆنگرەی چوارەم لە شاری بەغدا بوو، لە ساڵی ١٩٥٩دا، لە کاتی سەرهەڵدانی شێخ ڕەشید لۆلان لە دەڤەری سیدەکانی پارێزگای هەولێر، فەرماندەیی چەند خۆبەخشێکی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراقی لە هەولێر کرد و بەشداریی شەڕەکانی کرد، لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٥٩دا، پەیامی دووەمین کۆنفرانسی پارتی دیموکراتی یەکگرتووی کوردستان لە شاری بەغدا، پەیامی دەرکردنی گەیاندە باڵی پارێزەر حەمزە عەبدوڵڵا عومەر (١٩١٥-١٩٩٨).

لە ساڵی ١٩٥٩دا لە کۆنگرەی چوارەمدا لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق هەڵبژێردرا، لە ١ی ئایاری ١٩٥٩دا، لە ڕۆژی جیهانیی کرێکاراندا بە نوێنەرایەتیی پارتی دیموکراتی یەکگرتووی کوردستان لە هەولێر وتارێکی پێشکەشی جەماوەر کرد، لە ساڵی ١٩٥٩دا، لە کاتی ئاڵۆزییەکانی ناو کەرکووک، بە پشتیوانیی کونسوڵخانەی بەریتانیا و لایەنگرانیان لە تورکیا، بەرپرسی کۆمیتەی لقی سێیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق بوو و دژی هەر پێکدادانێک بوو لە کەرکووک، ڕۆژی شەممە ٠٨.١٢.١٩٦٠ ئەندامی کۆمیتەی دامەزرێنەری پارتی دیموکراتی کوردستان بوو بۆ قۆناغی خەباتی ئاشکرا، لە ساڵی ١٩٦٠دا ئەندامی کۆمیتەی کۆنفرانسەکانی پێنجەمین کۆنگرەی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) بۆ بەشێک لە ناوچەی گەرمیان بوو، لە ساڵی ١٩٦٠دا لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) کۆنگرەی پێنجەم هەڵبژێردرا، لە تشرینی دووەمی ١٩٦٠دا ئەندامی کۆمیتەی ڕێکخستنەکانی شۆڕش و بەرپرسی بادینانی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو، لە ساڵی ١٩٦١دا، لەگەڵ شۆڕشی دژی ڕژێمی فەریق روکن عەبدولکەریم قاسم (١٩١٤-١٩٦٣) سەرۆکوەزیرانی عێراق بوو و بۆ سەرپەرشتیی ڕێکخستنەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) لە پارێزگای موسڵ دەستنیشانکرا، لە ساڵی ١٩٦١دا پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمه‌رگه‌ دەکات و لەلایەن مکتب سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی)یەوە وەک یەکەم فەرماندەی پارتی بۆ ناوچەی بادینانی پارێزگای موسڵ نێردرا و هێزی پێشمه‌رگه‌ی بەسەر سێ باڵدا دابەش کرد، لە ٢٠ی ئابی ١٩٦١دا بە هاوکاریی پارێزەر شەمسەدین محەمەد عوسمان (١٩٣٣-٢٠١٢)، کە بە ناوی شەمسەدین موفتییش ناسراوە، لەگەڵ کۆمەڵێک پێشمه‌رگه‌دا لە گوندی ئەسپینداری سەر بە هەولێر هێرشیان بردە سەر بنکەی چەتەکان و دەستکەوتی زۆریان لە چەک و تەقەمەنی بەدەستهێنا، لە ١ی تشرینی دووەمی ١٩٦١دا فەرماندەی هێرشی سەر بە هێزی زەمینیی سوپای عێراق لە بالیسانی پارێزگای هەولێر بوو، لە ساڵی ١٩٦١دا بەشداریی کۆبوونەوەی بەرفراوانی ئەودالان بوو و لەگەڵ پاراستن و شۆڕشدا بوو و وەک سەرلق لە دەشتی هەولێر دەستنیشانکرا، لە ١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٢دا، لەلایەن مکتب سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە وەک فەرماندەی هێزی لقی یەکی هەولێر دەستنیشانکرا، لە ١٨ تا ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٦١ بەشداریی کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) لە گوندی ئەودالان (سلێمانی) کرد و دەنگی بەڵێی بۆ بەردەوامیی شۆڕشی ئەیلوول دا، لە ئایاری ١٩٦٢دا بەشداریی شەڕی چیای بالیسانی لە پارێزگای سلێمانی دژی سوپای عێراق کرد، لە ساڵی ١٩٦٣دا لەلایەن سەرکردایەتیی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە بۆ دابەشکردنی هاوکاری بەسەر پێشمەرگە و ڕێکخستنی هێزەکانی پێشمەرگە، بۆ لقی دووی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) نێردرا، لە ساڵی ١٩٦٤دا بەشداریی کۆبوونەوەی گەورەی ماوەتی کرد و دژی سەرۆک مستەفا بارزانی قسەی کرد، لە ساڵی ١٩٦٤دا بەهۆی پشتیوانیکردنی باڵی مەکتەبی سیاسی لە کۆنگرەی شەشەمدا لە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) دەرکرا، لە ساڵی ١٩٦٤دا کاتێک هاوڕێکانی خۆیان گەیاندە هەمەدان لە شاینشینی ئێران، خۆی لە هەولێر دەشاردەوە، لە ٢٨ی ئابی ١٩٦٦دا لە تیمار (گەرمیان) بەشداریی یەکەمین کۆبوونەوەی گرووپی ئیبراهیم ئەحمەد-جەلال تاڵەبانی کرد، لە ٢٢ی ئاداری ١٩٦٧دا لە گوندی کەلاری سەر بە پارێزگای کەرکووک لە ناو گرووپی ئیبراهیم ئەحمەد و جەلال تاڵەبانی وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی هەڵبژێردرا، لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٧دا لە نزیک نەخۆشخانەی کۆماریی هەولێر لە کەمینی گرووپێک پێشمەرگەی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) تەقەی لێ کرا، بەڵام ڕزگاری بوو، لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٠دا، لە کۆبوونەوەی کۆتایی گرووپی ئیبراهیم ئەحمەد - جەلال تاڵەبانی، کە بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی گرووپەکە و پەسەندکردنی تێکەڵبوون بە پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) درا، نەچووە ڕیزەکانی پارتییەوە، لە ساڵی ١٩٧٠دا پاش ڕێککەوتننامەی ١١ی ئادار لە کەلار، چاودێریی چەکدارکردنی هێزەکانی گرووپی ئیبراهیم ئەحمەد-جەلال تاڵەبانی دەکرد.

لە بەرهەمەکانی:

  1. سەربۆری ژیانی سیاسی من - بەرگی ١ – ١٩٩٠.

سەرچاوە:

  1. ئەرشیفی دەستەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.

  2. کریس کۆچێرا، بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد، وەرگێڕانی ئیبراهیم یونسی، چاپی دووەم، (تاران، وەشانی نیگاه، ١٩٩٨)، ل ٣٧٦.

  3. شووان محەمەد ئەمین تەها خۆشناو، هەولێر لە نێوان ساڵانی ١٩٥٨ و ١٩٦٣دا، لێکۆڵینەوەیەک لەسەر بارودۆخی سیاسی، (هەولێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - ٢٠١٢)، ل. ٨٩-٩٠، ٩٤-٩٥، ١٠٠، ١٦٠، ١٧٣، ١٧٦، ٢٠٣، ٢٥٨، ٢٦٢، ٢٦٨، ٢٧٧.

  4. شووان محەمەد ئەمین تەها خۆشناو، هەولێر لە نێوان ساڵانی ١٩٦٣-١٩٧٠دا، لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی لەسەر بارودۆخی سیاسی، (هەولێر - چاپخانەی زانکۆی سەڵاحەدین - ٢٠١٦)، ل. ٣٢-٣٣، ٣٧، ٢٥٠-٢٥١.

  5. عەبدولفەتاح عەلی بۆتانی، لێکۆڵینەوە و بەدواداچوون لە مێژووی کورد و عێراقی هاوچەرخدا، (هەولێر – وەشانی سپیرێز - چاپخانەی حاجی هاشم - ٢٠٠٧)، ل ٣٨٢.

  6. تۆفیق مەلا سدیق، بیرەوەرییەکانی ڕۆژانی پارتایەتی، پێشمەرگە و دەرکەوتن، چاپی ٢، (هەولێر، چاپخانەی شەهاب، ١٩٩٦)، ل. ٢٧، ١٠٤.

  7. ئەحمەد دڵزار، بیرەوەرییەکانی ڕۆژانی ژیانم، (هەولێر – وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوان – چاپخانەی شەهاب – ٢٠١٩)، ل ٢٢١.

  8. بیوار نوورەدین، کورد و کوردستان بیبلیۆگرافیا و پێڕستی ناو کتێبە کوردییەکان، بەرگی ٢، (چاپخانەی تاران، ٢٠١٦)، ل ١٣٢.

  9. تاڵب موریاسی، گەڕان بەدوای ڕاستیدا، بەرگی ١، (هەولێر، ٢٠٠٤)، ل. ١١٦، ١٣٢.

  10. حەبیب محەمەد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق (وێستگە سەرەکییەکان) ١٩٤٦-١٩٩٣، (دهۆک، چاپخانەی خەبات، ١٩٩٨)، ل. ٦١، ٦٨، ٩١.

  11. خورشید شێرە، خەبات و خوێن بیرەوەرییەکانی ساڵانی تێکۆشانی پێشمەرگایەتی، چاپی سێیەم، (هەولێر - چاپخانەی حاجی هاشم - ٢٠١٥)، ل ١٢٠.

  12. مەسعود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، (هەولێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - ٢٠٠٢)، ل ١٤٤.

نووری شاوێس، لە بیرەوەرییەکانم، (بێ شوێن - وەشانی پارتی گەلی دیموکراتی کوردستان - ١٩٨٥)، ل ٨٢.