لە ٣ی حوزەیرانی ١٩٦٢، بڵێسەی شۆڕشی ئەیلوول گەیشتە ناوچەی باڵەکایەتی و هێزەکانی پێشمەرگە بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی فەرماندەی شۆڕش مەلا مستەفا بارزانی بەرەو ناحیەی کڵالە جوڵان بە ئامانجی ئازادکردنی، هێزەکانی پۆلیسی ناوچەکە نیازی بەرگرییان هەبوو و خۆیان بە دەست پێشمەرگە نەدەدا، لەو کاتەدا بارزانی لە ماکۆسانەوە سەرپەرشتی شەڕەکەی دەکرد و نامەیەکی بۆ بەڕێوەبەری ناحیە نارد کە خۆیان بە دەست هێزەکانی پێشمەرگە بدەن بۆ ئەوەی شەڕەکە بەبێ خوێنڕشتن کۆتایی بێت.
لە شەوی ٣/٤ی حوزەیرانی ١٩٦٢، بنکەیەکی پۆلیس خۆی بە دەستەوە دا، بەڵام بەڕێوەبەری ناحیە و سریەیەک پۆلیس و بەرپرسانی ناوچەکە و هەموو ئەوانەی خۆیان بە لایەنگری حکوومەتی عەبدولکەریم قاسم (١٩٥٨-١٩٦٣) دەزانی، لەگەڵ خێزانەکانیان بە نهێنی پەنایان بۆ قەڵای ڕایات برد، لە کاتێکدا فڕۆکە جەنگییەکانی دەوڵەت بە بەردەوامی لە بەیانییەوە تا ئێوارە بۆردومانی هێزەکانی پێشمەرگەیان دەکرد.
ژمارەیەکی زۆر پۆلیس لە ناو قەڵاکەدا هەبوون، بەرپرسەکەیان پیاوێکی کورد بوو بە ناوی کەریم خۆرانی، بەڵام کاتێک بەڕێوەبەری ناحیە کە عەرەب بوو و زمانی کوردی نەدەزانی گەیشتە قەڵاکە و بوو بە فەرماندە و بەرپرسی یەکەم، لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٦٢، هێزەکانی پێشمەرگە بە سەرکردایەتی حاج بێرۆخی و عەریف یاسین و مەحمود کاوانی و مستەفا نیرویی و حەسەن خال حەمزە و ئەحمەد مستا و عومەر دەبابە، لەگەڵ چەند هێزێکی عەشایەری، قەڵای ڕاتیان گەمارۆ دا.
هێزەکانی پێشمەرگە هەوڵیان دا بە تەقەکردن پۆلیسەکان بترسێنن و ناچاریان بکەن خۆیان بە دەستەوە بدەن، بەڵام گەمارۆدراوەکان ڕەتیان کردەوە خۆیان بە دەستەوە بدەن و شەڕیان کرد و داوای یارمەتییان لە حکوومەت کرد، هێزەکانی پێشمەرگە بە تەواوی ئاگاداری بروسکەکانی حکوومەت بوون، چونکە گەمارۆ درابوون و داوای بەرگری و فریاکەوتنیان دەکرد و بەردەوام بوون لە بەرگری، هەندێک لە بروسکەکان ڕاستەوخۆ ئاڕاستەی سەرۆک وەزیرانی عێراقی ئەوکات عەبدولکەریم قاسم کرابوون.
حکوومەتی عێراق بە بەردەوامی بە فڕۆکەی جەنگی بۆردومانی هێزەکانی پێشمەرگەی دەکرد، بەڵام هیچ زیانێکی پێ نەگەیاندن، سەرەڕای ئەوەش، فڕۆکەکان هەندێک جار خۆراک و ذخیره و پێداویستی دیکەیان بۆ هێزە گەمارۆدراوەکان لە ئاسمانەوە فڕێ دەدا، کەمێکی ئەم پێداویستییانە دەگەیشتە دەستیان، زۆربەیان کەوتنە دەستی پێشمەرگە، دوای دوو هەفتە لە گەمارۆدانی قەڵاکە هێزێک لە سوپاى عێراق بە سەرکردایەتی عەقید وەهبی کە لە فەوجی سێیەمی لیوای سێیەم پێکهاتبوو، لە ڕواندزەوە بە ڕێگای بەرەسیرین بەرەو ڕایات بەڕێکەوتن بۆ شکاندنی گەمارۆکە و ڕزگارکردنی گەمارۆدراوەکان.
هێزێکی پێشمەرگە بە سەرکردایەتی مەحمود کاوانی و حارس بێدارۆنی سوپاى عێراقیان لە کۆسپیسپی و کۆسپیرۆڵە و پردی حافز گەمارۆ دا، شەڕێکی سەخت لە نێوانیاندا ڕوویدا، لە ئەنجامدا فەوجی سوپاى عێراق بە تەواوی تێکشکێنرا، هەندێکیان کوژران و هەندێکیان بریندار بوون و هەندێکی تریان بە دیل گیران. لەم شەڕەدا حکوومەتی عێراق تێگەیشت کە هیچ هیوایەک نییە بەم ڕێگایەوە بگاتە ڕایات و گەمارۆی قەڵاکە بشکێنێت، بەڵام پەنای بۆ ڕێگایەکی دیکە برد کە بریتی بوو لە بەکارهێنانی چەکدارە بەکرێگیراوەکان بۆ هێرشکردنە سەر پێشمەرگە لە پشتەوە لەسەر چیای هەڵگورد بەرامبەر ڕایات و هەوڵدان بۆ شکاندنی گەمارۆکە.
بەپێی دەرکەوتن، گروپێک لە بەکرێگیراوەکان پلانیان بۆ هێرشکردن لە پشت چیای هەڵگورد دانابوو، بەڵام کاتێک بارزانی هەواڵەکەی بیست و بە پلانەکەی زانی، گەمارۆدانی قەڵاکەی بە عەلی عەسکەری سپارد و خۆی بۆ پوچەڵکردنەوەی ئەم هەوڵەی حکوومەت ئامادە کرد، و لەگەڵ هێزێک لە پێشمەرگە بە کەمترین کات گەیشت بۆ ڕووبەڕووبوونەوەیان، لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٦٢ هێزی پێشمەرگە لە ناوچەی جیغدەری و دۆڵ و مەیدان و هۆرنی باڵەکیان ڕووبەڕووی هێزەکانی حکوومەت بوونەوە، دوای سێ ڕۆژ لە شەڕی سەخت، توانیان ڕیزەکانی بەکرێگیراوەکان تێکبشکێنن، بە جۆرێک هەندێکیان سنوور-یان بەرەو خاکی ئێران بەزاند، ئەوانی تریان بەرەو دۆڵەکانی ناوچەی لۆلان پاشەکشەیان کرد، بەمەش دووەم هەوڵی حکوومەتی عێراق بۆ شکاندنی گەمارۆکە شکستی هێنا.
دوای ئەوەی پێشمەرگە هەموو هەوڵێکی خۆیان دا بۆ خۆبەدەستەوەدانی گەمارۆدراوەکان و هەوڵەکانیان بێ ئەنجام بوو، بارزانی لە ١٠ی حوزەیرانی ١٩٦٢ فەرمانی دروستکردنی تونێلێکی لە ناو قەڵاکەدا دەرکرد، تونێلەکە لەلایەن ١٦ پێشمەرگە و هەڵکۆڵەری ڕۆژهەڵاتییەوە بە بەکارهێنانی کێڵ و بێڵ جێبەجێکرا، لە مەودای ٣٥٠ مەتر لە چاڵێکی ڕۆژهەڵاتی قەڵاکە بەرەو بورجی یەکەمی قەڵاکە بەبێ یارمەتی تەکنیکار و ئەندازیاری ناوخۆیی و بیانی، هەندێک جار چاڵێکیان هەڵدەکۆڵین و نیشانەیەکی سووریان بەرزکردنەوە بۆ ئەوەی بزانن چەند کات بەسەرچووە پێش ئەوەی بگەنە قەڵاکە، لە ماوەی ٣٢ ڕۆژدا، دەروازەی تونێلەکە گەیشتە یەکەم بورجی قەڵاکە لە دەرەوەی دیوارە بەردینەکانی. نیشانە سوورەکان و دەنگی لێدان و ڕێکارەکان پۆلیسەکانی ترساند، عەلی عەسکەری و ئەشڕەف ئامێدی بە تونێلەکەدا کە لە ژێر دیوارەکانی قەڵاکەدا بوو تێپەڕین و لە ڕێگەی کونێکەوە لەگەڵ بەڕێوەبەری ناحیە قسەیان کرد، کە هیچ بژاردەیەکیان نییە جگە لە خۆبەدەستەوەدان یان ڕشتنی ماددەی تی ئێن تی بەسەر چوار دیواری قەڵاکەدا و تەقاندنەوەی بەسەر سەریاندا، لە ئاماژەیەکی تردا هاتووە، ئەو دوو بەرپرسەی پێشمەرگە بە عەرەبی قسەیان دەکرد و بە بەڕێوەبەری ناحیەیان ڕاگەیاند و بەڵێنیان پێدان ئەگەر خۆیان بە دەستەوە بدەن ئازادیان دەکەن.
لە شەوی پێنجشەممە ١٢ی تەمموزی ١٩٦٢، گەمارۆدراوەکان خۆیان بە دەستەوە دا، ژمارەیان ١٥٠ پۆلیس بوو، بەڕێوەبەری ناحیە و ژمارەیەک پۆلیس بۆ بارەگا-ی شۆڕش لە بێتواتە نێردران و لە یەکێک لە ئەشکەوتەکان زیندانی کران، ئەوانی تریان لە ڕێگەی پیرانشار لە ئێرانەوە بۆ قەسری شیرین ڕادەستی حکوومەتی عێراق کران، نیازی بارزانی ئەوە بوو دەنگی شۆڕش لە ڕێگەی سنوور-ەوە بگات، کاتێک زیندانییەکان گەیشتنە ئێران ڕادیۆ و ڕۆژنامە ئەوروپییەکان هەواڵەکەیان بڵاوکردبووەوە، سەبارەت بە زیندانییەکانی بێتواتە، عەریف کەریم خۆرانی بەرپرسی پۆلیسی قەڵای ڕایات دوای زیندانیکردنی لە سێدارە درا، ڕۆژێک بەڕێوەبەری ناحیە داوای بینینی عەلی عەسکەری کرد و پێی وت کە بەڵێنەکەی نەبردووەتە سەر، پاشان دوای چەند ڕۆژێک لەگەڵ ژمارەیەک پۆلیس ئازاد کران.
سەرەڕای ئەوەی وەفدێکی فیرقەی دووی سوپاى عێراق لە ٥ی تەمموزی ١٩٦٢ بۆ دانوستان لەگەڵ بارزانی گەیشتنە حاجی ئۆمەران بەڵام بێ سوود بوو دوای دەستبەسەرداگرتنی قەڵاکە، دەستکەوتەکانی شۆڕش بریتی بوون لە ١٠٣ چەکی ڕووسی و ئینگلیزی و پۆڵۆنی و شەش مەشینگەنی ڕووسی لە جۆری برین و ٣٠٠٠ فیشەکی ئینگلیزی و دوو ئامێری بێتەل و بارهەڵگرێک، بە بڕیاری شۆڕش قەڵای ڕایات بوو بە زیندان و بەرپرسیارێتییەکەشی بە سەعید مۆسیفی سپێردرا.
لە ١١ی تەمموزی ١٩٦٢ لە ערەبی خۆبەدەستەوەدانی گەمارۆدراوەکان، بارزانی بروسکەیەکی بەپەلەی لە عومەر دەبابە پێگەیشت، تێیدا ئاماژەی بەوە کردبوو کە شەڕێکی سەخت لە نێوان هێزەکانی ئەو و گروپێک لە بەکرێگیراوەکاندا هەیە، داوای یارمەتی بەپەلەی لە بارزانی کردبوو بۆ ڕاگرتنی چەکدارەکان لە پێشڕەویی زیاتر و کۆنترۆڵکردنی هەندێک شوێن، بارزانی خۆی لەگەڵ گروپێک لە پێشمەرگەکانی بۆ یارمەتیدانیان چوو، کاتێک بارزانی و هێزەکانی گەیشتنە گۆڕەپانی شەڕەکە، بەکرێگیراوەکان ورەیان بەردا و نەیانتوانی بەردەوام بن و هەڵاتن، شەڕەکە بە سەرکەوتنی پێشمەرگە کۆتایی هات و لە هەموو ئەو شوێنانەی کۆنترۆڵیان کردبوو کشانەوە و سنوور-یان بەرەو خاکی ئێران بەزاند، لەم شەڕەدا دوو پێشمەرگە شەهید بووە و ١٢ی تر بریندار بوون. بەمەش بنکەی پۆلیسی ڕایات و تاکە هێزی حکوومەتی عێراق لە ناوچەکە تێکشکێنرا و لە ناوچەکە دەرکرا بەبێ ئەوەی هیچ زیانێک ڕووبدات و هێزەکانی حکوومەت تا کۆتایی شۆڕش نەیانتوانی بگەنە ناوچەکە، هەروەها شۆڕش دەسەڵاتی تەواوی بەسەر ناوچەکەدا سەپاند و بەرەو قۆناغێکی نوێ هەنگاوی نا لە ڕووی چەسپاندنی ڕۆحی شۆڕشگێڕی و نەهێشتنی ترسی ڕژێم لەسەر هاووڵاتیانی ناوچەکە و زیادکردنی ژمارەی پێشمەرگە.
سەرچاوەکان:
١- مەسعود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی یەکەم، شۆڕشی ئەیلوول ١٩٦١-١٩٧٥، چاپی یەکەم، (٢٠٠٤).
٢- ئیسماعیل گوندەژۆری، شۆڕشی ئەیلوول لە باڵەکایەتی، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، چاپی یەکەم، (٢٠١٨).
٣- شەوکەت مەلا ئیسماعیل حەسەن، ڕۆژانێک لە مێژووی شۆڕشی ئەیلوول، چاپی یەکەم، (هەولێر- ٢٠٠٧).
٤- هاوکار کەریم حەمە شەریف، شۆڕشی ئەیلوول ١٩٦١-١٩٧٠، چاپی یەکەم- (چاپخانەی زانکۆی سەڵاحەدین- هەولێر- ٢٠١٢).
٥- غازی عادل گەردی، پێشمەرگەیەک لە خزمەت ڕێبازی بارزانیدا حەجی بیڕۆخی، بەرگی یەکەم چاپی دووەم، (تورکیا- ٢٠٢١).
٦- خورشید شێرە، خەبات و خوێن، بیرەوەرییەکانی ساڵانی خەباتی پێشمەرگایەتی، چاپی سێیەم، (هەولێر- ٢٠١٥).
٧- ئاری کەریم، چەند لاپەڕەیەکی زیندوو لە شۆڕشی ئەیلوولدا، (چاپخانەی خەبات- دهۆک- ١٩٩٩).