دوای کودەتای ١٧ و ٣٠ی تەمموزی ١٩٦٨، کە گەڕانەوەی بەعسییەکانی بۆ دەسەڵات بەخۆیەوە بینی، کوردستان کەوتە دۆخێکی درێژخایەنی نە شەڕ و نە ئاشتی لەگەڵ هێزەکانی حکومەتی عێراق. هەرچەندە ململانێی ڕاستەوخۆ سنووردار بوو، بەڵام پێکدادانەکانی نێوان سوپا و چەکدارانی باڵی مەکتەبی سیاسی کۆن بە شێوەیەکی پچڕپچڕ بەردەوام بوو. بەڵام لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٦٨، ڕژێمی بەعس بە هەماهەنگی لەگەڵ هێزەکانی باڵی مەکتەبی سیاسی کۆن، هێرشێکی بەرفراوانیان بۆ سەر ناوچەکانی ژێر کۆنترۆڵی شۆڕش دەستپێکرد. تا کانوونی یەکەمی ١٩٦٩، هێرشەکانیان دەستکەوتی خاکی بەرچاویان بەدەستهێنا و چەندین شار و شارۆچکەیان داگیرکرد، لەوانە قەرەداغ. کەوتنی قەرەداغ بەشێکی بۆ خیانەتی دوو فەرماندەی فوج دەگەڕێتەوە، جەعفەر بارزنجی و کامیل مەلا وەیس، کە خیانەتیان لە هێزەکانیان کرد و پێگەکانیان ڕادەستی بەکرێگیراوان کرد.
یەکێک لە شەڕە گرنگەکان لەسەر لووتکەی چیاکانی هەڵاڵە و دەبانی گەورە ڕوویدا، ئەو ناوچانەی پێشتر لەلایەن هێزەکانی حکومەت و بەکرێگیراوەکانیانەوە داگیرکرابوون. سوپای کوردستان بەتایبەت سوور بوو لەسەر گەڕاندنەوەی ئەم پێگە ستراتیژییە. هێرشەکە بۆ سەر ئەو لووتکانە ڕاستەوخۆ لەلایەن ئیدریس بارزانییەوە سەرپەرشتی دەکرا، کە لەلایەن باوکییەوە، ڕێبەری شۆڕش مستەفا بارزانی دەستنیشانکرابوو بۆ سەرکردایەتیکردنی هەوڵەکە دوای چەند کۆبوونەوەیەک لە نێوان فەرماندە سەربازییەکانی ناوچەکە. بارزانی بە خێرایی هێزەکانی یەکخست، ستراتیژییەکی وردی داڕشت و هێرشەکەی دەستپێکرد. لە ماوەی یەک کاتژمێر و چل و پێنج خولەکدا، هێزی پێشمەرگە بە سەرکەوتوویی لووتکەی چیاکانیان گرتەوە و کۆنترۆڵیان بۆ شۆڕشگێڕان گەڕاندەوە.
بە ورەبەرزبوونەوە لەم سەرکەوتنە، سەرکردایەتی شۆڕش بڕیاریدا هێرشێکی بەرفراوان دەستپێبکات بۆ دەرکردنی هێزەکانی حکومەت و بەکرێگیراوەکانیان لە قەرەداغ و ناوچەکانی دەوروبەری. فەوجەکانی ٤ و ٩ ئەرکدارکران بە هێرشکردن لە بارزنجەوە بۆ دەشتی شارەزوور، و لەوێوە پێشڕەوی بەرەو قەرەداغ. هاوکات، هێزێکی دەشتی هەولێر و هێزی ڕزگاری لە دوو بەرەوە لەگەڵ فەوجی ٥ی هێزی قەرەداغ هێرشیان کرد. بەرەیەک پێشڕەویی کرد بەرەو قادر کەرەم و سەنگاو، ئەوی دیکەیان بەزێ و قەرەداغی کردە ئامانج. لەو کاتەدا، لیوا تاهیر عەلی وەلی بەگ فەرماندەی فەوجی ٤ی هێزەکانی قەرەداغ بوو، لە کاتێکدا عەزیز قازی سەرکردایەتی فەوجی ٩ی دەکرد.
هێرشەکە بڕیار بوو لە نێوان ٢٩ و ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٦٩ دەستپێبکات، بە هەموو هێزەکانەوە هێرشی هاوکات بۆ سەر پێگە گرنگەکان، لەوانە قەرەداغ، بەزێ، سەنگاو، قادر کەرەم، دوزخورماتوو، کفری، کەلار، باوەنور و دەربەندیخان. وەک پلانی بۆ دانرابوو، هێزی پێشمەرگە پێشکەوتنی بەرچاویان بەدەستهێنا، سەرکەوتنی گەورەیان تۆمارکرد و هەموو ئەو ناوچانەی سەرەوەیان لە هێزەکانی حکومەت و هاوپەیمانە بەکرێگیراوەکانیان وەرگرتەوە. ئەم سەرکەوتنە خاڵێکی وەرچەرخانی یەکلاکەرەوە بوو. هێزی پێشمەرگە زیانی زۆریان بە دوژمن گەیاند، بڕێکی زۆر چەک و تەقەمەنییان دەستکەوت، لە کاتێکدا ورەی هێزەکانی حکومەت و بەکرێگیراوان بە تەواوی ڕووخا. نەبوونە توانای بەردەوامبوون لە شەڕ، پاشەکشەیان کرد، کە سەرکەوتنێکی گەورەی بۆ پێشمەرگە تۆمارکرد.
سەرکەوتنەکە لەلایەن سەرکردایەتی شۆڕشەوە وەک ساتێکی گرنگ و یەکلاکەرەوە لە خەباتدا لێکدرایەوە. وەک ڕێزێک لەو قوربانیدانانەی کراون، مستەفا بارزانی سوپاسی هەموو ئەو هێزانەی کرد کە بەشدارییان لە شەڕەکەدا کردبوو. ئەم ئۆپەراسیۆنە هەروەها سنووری دەسەڵاتی ڕژێمی نوێی بەعسی ئاشکرا کرد. سەرەڕای هەوڵیان بۆ سەرکوتکردنی شۆڕشی کوردستان بە پاڵپشتی باڵی مەکتەبی سیاسی کۆن، هەوڵەکانیان لە کۆتاییدا شکستی هێنا و شۆڕش بەردەوام بوو.
سەرچاوە:١. ئەرشیفی ئینسایکلۆپیدیای پارتی.