محەمەد ئەمین محەمەد عەلی ساڵح سولەیمان کە بە حەمە ئەمین بەگیش ناسراوە، لە ٢٤ی تەمموزی ١٩٢٤ لە شاری سلێمانی لەدایک بووە، لە بنەماڵەی خانەدانی سلێمانییە کە یەکێکە لە بنەماڵە هەرە کۆنەکانی سلێمانی، لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٨ بە پلەی چاودێری پیشەیی لە بەڕێوەبەرایەتی (کاروباری گشتی) وەک فەرمانبەری کاتی دامەزراوە، لە ٢٧ی ئازاردا وەک فەرمانبەرێکی هەمیشەیی دامەزراوە.
لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی میشیگان لە ئەمریکا لە بواری ئەندازیاری شارستانی بڕوانامەی ماستەری وەرگرتووە، لە ساڵی ١٩٥٦ وەک بەڕێوەبەری ڕێگاکانی پارێزگای عەمارە لە باشووری عێراق دامەزراوە، لە ساڵی ١٩٥٩ ئەندامی کۆمیتەی بەڕێوەبەری سەندیکای ئەندازیارانی عێراق بووە، لە ٢١ی ئایاری ١٩٥٨ وەک ئەندازیار بۆ بەڕێوەبەرایەتی ڕێگاکانی پارێزگای حیللە گواستراوەتەوە، لە ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٨ بۆ بەڕێوەبەرایەتی ڕێگاکانی پارێزگای دیالە گواستراوەتەوە، لە ١٢ی ئەیلولی ١٩٦١ بۆ بەڕێوەبەرایەتی دانیشتوانی گشتی لە شاری به‌غدا گواستراوەتەوە، لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٣ دەستلەکارکێشانەوەی خۆی پێشکەش کرد، لە ٢٦ی ئازاری ١٩٦٧ بە بڕیارنامەیەکی کۆماری وەک بەڕێوەبەری گشتی ئاوەدانکردنەوە و دووبارە ڕێکخستنەوەی باکوور دامەزرا، لە تشرینی دووەمی ١٩٦٧، ئەو ئەندامی کۆمیتەی هەڵبژاردنی فەرمانبەرانی وەزارەتی کاروباری باکوور بوو، لە ٥ی نیسانی ١٩٦٩ پلەکەی بۆ سەرۆکی ئەندازیاری بەرزکرایەوە، لە ١٨ی ئابی ١٩٧٠ بە فەرمانی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش بوو بە بەڕێوەبەری گشتی وەزارەتی کاروباری باکوور لە کابینەی ئەحمەد حەسەن بەکر (١٩١٤-١٩٨٢)دا، لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٠ ئەندامی کۆمیتەی باڵای پلاندانانی ئاوەدانکردنەوە و پەرەپێدانی کوردستان بوو، لە ساڵی ١٩٧٢ سەرپەرشتی ئاوەدانکردنەوەی ٣٠ هەزار خانووی لە باشووری کوردستان بۆ بنەماڵەی شەهیدان و پێشمه‌رگه کرد.
لە ساڵی ١٩٧٥دا کاتێک لە گەشتدا بوو لە ڕووداوێکی هاتوچۆدا بە سەختی بریندار دەبێت، لە ساڵی ١٩٧٥دا پاش هەڵوەشانەوەی شۆڕشی ئەیلوول وەک پەنابەر کۆچبەری ئێران بوو، لە ساڵی ١٩٧٧ بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی چوو بۆ لەندەن، لە ٩ی ئایاری ١٩٧٩ لە نەخۆشخانەیەکی لەندەن دوور لە بنەماڵە و وڵاتەکەی پاش ململانێیەکی درێژ لەگەڵ نەخۆشی شێرپەنجە کۆچی دوایی کرد و لەسەر پێشنیاری خۆی تەرمەکەیان بردە سلێمانی و لە گۆڕستانی گردی سەیوان بە خاک سپێردرا، لە ١٤ی ئەیلولی ١٩٨٠ خانەنشین کرا، بە کوردی، عەرەبی، ئینگلیزی و فارسی باش دەزانی.
خەباتنامەلە ساڵی ١٩٤٩دا تێکەڵی ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە، لە کاتی خەباتی ئاشکرای پارتی دیموکراتی کوردستان لە سەردەمی دەسەڵاتداری عەبدولکەریم قاسم (١٩١٤-١٩٦٣)دا، نوێنەری پارتی لە سەندیکای ئەندازیارانی عێراق بوو، لە ساڵی ١٩٦٣دا تێکەڵی ڕیزەکانی هێزی پێشمه‌رگه بووە، ساڵی ١٩٦٣ بووە ئەندامی کۆمیتەی لقی پێنج، لە ساڵی ١٩٦٤دا بووە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان کۆنگرەی شەشەمی پارتی دیموکراتی کوردستان, لە ساڵی ١٩٦٤ بووە ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق، لە ساڵی ١٩٦٤دا بووە ئەندامی مکتب سیاسی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق، لە کۆتایی ساڵی ١٩٦٥دا وەک ئەندامی مکتب سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا، لە ١٥ی نیسانی ١٩٦٧ لەژێر چاودێری سەرۆک مستەفا بارزانی وەک ئەندامی مکتب سیاسی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق، بەشداری کۆنفرانسی سەربازی-سیاسی لە کانی سماق (هەولێر) کرد.
لە ساڵی ١٩٧٠ نوێنەری کۆنگرەی هەشتەمی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) بوو، لە ٢٩ی ئەیلولی ١٩٧١ لە گوندی حاجی ئۆمەرانی سەر بە پارێزگای هەولێر، بەشداری وتاری سەرۆک مستەفا بارزانی (١٩٠٣-١٩٧٩) بوو ئەوەی پاش هەوڵی تیرۆرکردنی حکومەتی عێراق بۆ کوشتنی سەرۆک مستەفا بارزانی، لە ساڵی ١٩٧٢ نوێنەرایەتی لقی پێنجەمی پارتی دیموکراتی کوردستانی کرد و لەگەڵ تەرمی شێخ لەتیف حەفید لە به‌غداوە چوو بۆ سلێمانی، لە ساڵی ١٩٧٢ سەرۆک مستەفا بارزانی بە نوێنەرایەتی خۆی شاندێکی مکتب سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستانی لەگەڵ ساڵح عەبدولڵا نەجمەدین (١٩١٨-١٩٨١) ناسراو بە سەیدا ساڵح یوسفی، ئەندازیار نوری سادق عەلی (١٩٢٢-١٩٨١) ناسراو بە نوری شاوێس. و ئەندازیار عەلی عەبدولڵا ئەمین دەنێرێت بۆ سلێمانی تا بەشداری ڕێوڕەسمی پرسەی لەتیف مەحمود سەعید، کە بە ناوی شێخ لەتیف حەفیدیش ناسراوە، جێگری یەکەمی پارتی دیموکراتی کورد بکەن.
لە ساڵی ١٩٧٣دا کارگێڕی کۆمیتەی لقی پێنجەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو، لە ٨ی نیسانی ١٩٧٣ وەک ئەندامێکی کۆمەڵەی دۆستایەتی عێراق و سۆڤیەت سەردانی مۆسکۆی کرد، لە ٩ی نیسانی ١٩٧٣ لە مۆسکۆ بەشداری ئاهەنگی یەک ساڵەی پەیمانی هاوکاری عێراق و سۆڤیەت بوو و لە سەردانەکەیدا بۆ کۆماری ئۆزبەکستانی سۆڤیەت، سوپاسی بەرپرسانی بۆ میوانداری هاوڕێکانی مستەفا بارزانی کرد، لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٤دا، بۆ جاری دووەم تێکەڵی ڕیزەکانی هێزی پێشمه‌رگه بوو، لە ساڵی ١٩٧٤دا، بە فەرمانی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕشی پارتی بەعسی سۆسیالیستی عەرەبی، لەلایەن دەسەڵاتدارانی عێراقییەوە هەموو ماڵ و موڵکەکانی ئەو و بنەماڵەکەی دەستیان بەسەردا گیرا و لەگەڵ ژمارەیەک بنەماڵەی تر، منداڵ و هاوسەرەکەی لە ٢٨ی نیسانی ١٩٧٤ بۆ سنوور ناوچە ڕزگارکراوەکان دەرکران، لە ٢٤ی ئایاری ١٩٧٤ بەهۆی تێکەڵبوونی نێو ڕیزەکانی شۆڕشی ئەیلوول لە لایەن ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕشەوە لە کار دەرکرا، لە ساڵی ١٩٧٤دا، بەرپرسی کۆمیتەی لقی پێنج بوو.
سەرچاوە:-
ئەرشیفی دەستەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.
-
عەلی شنگالی, پرسی کورد و پارتی بەعسی عەرەبی سۆسیالیست، بەشی سێیەم، (دهۆک - چاپخانەی خانی - ٢٠١٢ زایینی)، لاپەڕە ٣٥٦، ٣٦٩.
-
فوئاد حەمە خورشید، جەنەڕاڵ شەریف پاشا، (به‌غدا – دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوەی کوردی – چاپخانەی دار ئەلشوون ئەلثەقافە ئەلعامە، ٢٠٠٧)، ل. ٥-٦، ١٠-١١.
-
حەبیب محەمەد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق (وێستگە سەرەکییەکان) ١٩٤٦ - ١٩٩٣، (دهۆک - چاپخانەی خەبات - ١٩٩٨)، لا ٩٢، ١٠٤.
-
شەکیب ئەتروشی، ساڵانی تەنگەژە لە کوردستان، گرنگترین ڕووداوە سیاسی و سەربازییەکان لە کوردستان و عێراق لە ١٩٥٨ تا ١٩٨٠، چاپی دووەم، (هەولێر - چاپخانەی منارە - ٢٠٠٧)، ل ١٥٧.
-
شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هەولێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - ٢٠١٣)، ل. ١١٣-١١٤.
-
کۆپییەک لە نووسراوی بەڕێوەبەرایەتی کاروباری گشتی، بەڕێوەبەرایەتی ئاوەدانکردنەوە و نۆژەنکردنەوەی باکوور، ١٠ ئەیلول ١٩٦٧، ل ١.
-
ئیسماعیل شەریف وانلی، کوردستانی عێراق، ناسنامەیەکی نەتەوەیی (لێکۆڵینەوەیەک لەسەر شۆڕشی ١٩٦١)، وەرگێڕان: سواد محەمەد خدر، (سلێمانی - دەزگای ژین - چاپخانەی شڤان - ٢٠١٢)، ل ٣٢٦.
-
عەلی شنگالی، کێشەی کورد و حزبی بەعسی عەرەبی سۆسیالیست، بەشی سێیەم، (دهۆک - چاپخانەی خانی - ٢٠١٢)، ل ٣٦٩.
-
موحسین دزەیی، ڕووداوەکانی کە تێیدا ژیاوم، بەشی سێیەم، (هەولێر - چاپخانەی حاجی هاشم - ٢٠١٣ی زایینی)، ل ١٧٥.
-
محەمەد مەلا قادر، خەباتنامە کورتە مێژووی پارتی و چەندان بارزانیی نەمر، چاپی ٢ەم، (هەولێر – وەشخانەی ئاراس – ٢٠٠٧)، ل. ٢١، ٦٥.